تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٠٩ - شرح آيات

بعضى از گونه‌هاى آفريدگان عمرهاى بسيار دراز دارند و اعراب براى اشاره به درازى عمر كلاغ را مثل مى‌زنند و مى‌گويند: (آن گاه كه كلاغ پير شود) بدان سبب كه پدران و پسران با پياپى رسيدن نسلها يك كلاغ را مشاهده مى‌كنند، و زندگى يك فرد بشرى براى ديدار همه مراحل زندگى آن كافى نيست، و گونه‌هاى ديگرى از جانوران دوران زندگى بسيار كوتاه دارند، همچون مگس و پشه از چند روزى بيشتر نيست، و نيز بعضى از حشرات بيش از دو ساعت عمر نمى‌كنند و آدمى مى‌تواند از ولادت و نهايت زندگى آنها به سادگى آگاه شود و بداند كه چگونه به دنيا مى‌آيند و بدون سر و صدا از آن بيرون مى‌روند، و از اين عبرت بگيرد كه بازگشت او پس از مرگ به زندگى براى خدا همچون آغاز آن آسان است و هيچ چيز خدا را ناتوان نمى‌سازد و انجام دادن هيچ كارى براى او دشوار نيست.

«إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ- و (انجام دادن) اين (كار) براى خدا آسان است.» و اراده خدا در فاصله ميان كاف و نون (در كلمه «كن باش») اجرا مى‌شود.

[٢٠] «قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ‌- بگو كه: در زمين سير كنيد و ببينيد كه چگونه (خدا) آفرينش را آغاز كرد.»/ ٤٣٥ قضيه سير كردن و گشتن در زمين ممكن نيست با مطالعه كردن در اطاقى دربسته صورت پذير شود، بلكه اين كارى است كه با سير كردن در زمين و مطالعه طبيعت صورت پذير خواهد شد. بايد زمين را كاوش كرد و به آثار گذشتگان دسترسى پيدا كرد، و در طبقات مختلف زمين به جستجو پرداخت و به مطالعه چيزهايى كه به دست مى‌آيد پرداخت تا معلوم شود كه خدا چگونه در آغاز آفريدگان را از عدم به عالم هستى رسانيده است.

هر كس بر آن توانايى دارد كه تطورها و تكاملهاى زندگى را، از طريق گشتن در زمين، با چشمهاى باز و قلبى فهيم و ضميرى بيدار، ببيند و ملاحظه كند.

«ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ- و سپس خدا پديد مى‌آورد پديدار شدن‌