پيدا كرده بودند. آيا چه چيز طبقه مترفان و متنعمان و خوشگذرانان را به يكديگر مى‌پيوست؟ آيا چيزى جز روى هم انباشتن مال و ثروت مى‌توانست وسيله آن باشد؟! بنا بر اين، محور در اين جا دوستى مال دنيا است، و دلبستگى به انسان از گذرگاه جمع مال عبور مى‌كند، و انسان به اين عنوان كه انسان است در معرض احترام قرار نمى‌گيرد، بلكه به عنوان صاحب ثروت محترم شمرده مى‌شود، چه احترام ذاتا مخصوص ثروت است و آن را به تبعيت از انسان به دست نياورده است؛ آيا چنين نيست؟! بنا بر اين مال و ثروت معبود و مورد پرستش و محور علاقه و ارتباط است، و ناگزير بايد براى آن رمز و نمادى برگزينند و به اكرام و احترام و تقديس او بپردازند و در نتيجه آن را بپرستند. چنين رمزى گاه بتى از سيم يا زر يا سنگهاى گرانبها است- بدان گونه كه انسان ابتدايى آن را براى خود مى‌ساخت- ولى گاه به صورت رمزى تطور پذير مى‌ساختند كه آن را پرچم و علم مى‌ناميدند، همچون پرچم امريكا يا مجسمه آزادى يا برج ايفل يا تمثال فيل يا تمساح.

و گاه تجمع مترفان شخصى را برمى‌گزيند و او را به نام شاه مى‌خواند و با اندكى قداست پندارى و جلالت قدر ساختگى رنگ مى‌كنند و رمز تجمع خويش قرار مى‌دهند.

/ ٤٤٣ محور قوميت و ميهن و نظاير اينها نيز همچون محور ثروت است كه از چارچوب سالم و پاك خود خارج مى‌شود و به صنم و بتى تغيير شكل پيدا مى‌كند و به جاى خدا در معرض پرستش قرار مى‌گيرد.

اما اكنون از اين امر آگاهيم كه اين بتان كه زمانى بيان كننده تمايلات نفسانى منحرف بود، سبب فرو ريختن بلاهاى فراوانى بر سر بشريت شده و چه بسيار جرايمى كه به نام آنها صورت گرفته، و چه كشتارگاهى كه به نام آنها برپا شده، و چه آتشهاى جنگ فراوانى كه به نام آنها افروخته شده و هنوز نيز چنين است! پروردگار ما به زبان ابراهيم (ع) بت شكن بيان كرده است كه بت پرستى براى به كمال رساندن «دوستى ميان شما» پديد آمد، پس هدف از آن ايجاد علاقه است، و سپس توضيح مى‌دهد كه كافران هر چه زودتر در قيامت از يكديگر بيزارى‌