تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٠ - شرح آيات

هدف نخستين: اظهار نيرو و قدرت است، چه در سراسر تاريخ، هر وقت كه صاحبان قدرت فاسد متوجه ضعف خود شده و پايان تسلط خود را نزديك ديده‌اند، در آن كوشيده‌اند تا مظهرى از مظاهر قدرت را جستجو كنند، حتى اگر اين مظهر و نماد قدرت ساختن بناها يا پلهايى بوده باشد كه زير عنوان نوسازى از آنها ياد مى‌شود.

/ ٣٢٠ در اين شك نيست كه گروهى از مردم ساده‌لوح از ديدن اين گونه كارهاى ساختمانى دچار شگفتى مى‌شوند و بيشتر به قوت طاغوت و عظمت آن توجه پيدا مى‌كنند، و فرعون در هنگام ساختن اين كاخ يا اهرام مصر مى‌خواست تا از اين راه لرزشى را كه بر حيثيت جاهلى وى به سبب رسالت موسى (ع) از دست داده بود، از ميان ببرد.

هم امروز بسيارى از نظامهاى فاسد را مشاهده مى‌كنيم كه سلاحهاى گوناگون فراوان را ذخيره مى‌كنند، و قراردادهاى خريد آنها را با سر و صداى فراوان منعقد مى‌سازند تا در برابر مردم زير فرمان خود تظاهر به قدرت كنند، و شايد آيه الهامبخش نظريه‌اى در علم اجتماع بوده باشد كه مى‌گويد: تورم مادّى از يك خرابى داخلى خبر مى‌دهد كه جامعه يا نظام مسلط بر آن در برابر آن قرار گرفته است، و به همان گونه كه متكبر در آن هنگام كه در نفس خود احساس عقده حقارت مى‌كند در انديشه خود برتر نمايى مى‌افتد، به همين گونه هم جامعه مغرور از لحاظ داخلى به ايجاد نمادهاى بزرگى و ابّهت همچون ساختن كاخها يا معابد بزرگ يا چيزهايى شبيه به اينها مى‌پردازد تا حالت انهيار و فروپاشى را به تأخير بيندازد.

هدف دوم: مردم را به لهو و لعب سرگرم كردن و اوقات فراغت آنان را با قضاياى حاشيه‌اى پر كردن است، و مشاهده مى‌شود كه چون حكومتها احساس ورشكستگى مى‌كنند و نمى‌توانند پاسخگوى خواستهاى مردم باشند، به افزايش بازى فوتبال در ميان آنان مى‌پردازند، و در آرژانتين در آن هنگام كه انقلاب ارتشى صورت گرفت، و مردمان به خيابانها ريختند و خواستار حكومت غير نظامى شدند،