تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٤٥ - شرح آيات

دوم: خداى عزّ و جلّ در گفتار از شب‌ أَ فَلا تَسْمَعُونَ‌ و در گفتار از روز أَ فَلا تُبْصِرُونَ‌ را بدان جهت آورده است كه آن حس كه در تاريكى بهره‌مند شدن از آن امكان پذير است حس شنوايى است، از آن روى كه در تاريكى حس بينايى كار نمى‌كند، در صورتى كه در هنگام روز بيشترين اعتماد و توجه معطوف به حسّ بينايى است.

و ظاهرا معنى آيه آن است كه: آيا از نعمت شب چيزى نمى‌شنويد، و آيا نعمت روز را نمى‌بيند؟

[٧٣] «وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ‌- و از رحمت خودش براى شما شب و روز را قرار داد تا در آن آرامش پيدا كنيد.» يعنى در شب.

«وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ‌- و جوياى فضل و بخشندگى او باشيد.» در روز كه امرى طبيعى براى انسان است، و شب و روز سبب انگيخته شدن حالت شكر و خرسندى در بشر است.

/ ٣٦٩ «وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‌- تا مگر سپاسگزارى كنيد.» اين بدان سبب است كه

١- نفس آدمى بر روش واحد شاد و آرام نمى‌شود، بلكه گوناگونى او را خرسند مى‌سازد و به سپاسگزارى مى‌پردازد.

٢- آن كس كه در روز كار مى‌كند و شب را به خواب مى‌رود، وقت كافى براى انديشيدن به كارهاى خود دارد و از اين لحاظ آسايش پيدا مى‌كند، و مى‌تواند براى آينده دلخواه خود به طرحريزى بپردازد، و هنگامى كه در روز بر سر كار خود مى‌آيد، تا اندازه‌اى استراحت كرده و آمادگى و استعداد بيشترى براى انجام دادن كار روزانه خود دارد.

٣- و سپس هدف مؤمن از زندگى برتر و عاليتر از مادّيات است، و او پس از رسيدن به نعيم به شكرگزارى مى‌پردازد، و به همين سبب، هر اندازه هم كه اوضاع و احوال مخالف با خواستهاى مادى گنجيده شده در آنها بوده باشد،