بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٦ - مقدمه واجب

قهرا بواسطه دلالت لفظيّه يعنى دلالت التزاميّه مى‌باشد و در محلّش مقرّر و ثابت است كه دلالت التزاميّه از ظواهرى است كه حجّت بوده و مى‌توان بآن استناد جست.

و شايد بهمين اعتبار حضرات اينمسئله را در مباحث الفاظ داخل كرده و از مباحث اوامر بخصوص قرارش داده‌اند و بنظر ما اگر قائل بملازمه آنرا ملازمه بيّن بمعناى اخصّ بداند البتّه در درج اين مسئله و قرار دادنش در مباحث الفاظ بصواب رفته و انصافا حقّ با او مى‌باشد ولى نكته‌اى كه هست اينكه ملازمه مورد بحث از قبيل بيّن بمعناى اخصّ نيست از اينرو بعقيده ما بايد بگوئيم:

اين مسئله بملاحظه اختلافى كه در آن هست داراى دو جهت بوده زيرا بنابر بعضى از اقوال ممكنست در مباحث الفاظ داخلش نمود و طبق برخى ديگر در ملازمات عقليّه.

ولى بمنظور جمع بين ايندو جهت مناسب است آنرا در ملازمات عقليّه داخل كرد چنانچه ما نيز چنين كرديم چه آنكه على كلّ حال بحث در ثبوت ملازمه و عدم ثبوتش مى‌باشد منتهى بنابر يكى از اقوال اين بحث صغرى است براى كبراى كلّى يعنى حجّيّت ظهور چنانچه صغرى براى حجّيّت عقل نيز مى‌باشد و بنابر قول ديگر بطور ممحّض و حتم صغرى براى حجّيّت عقل محسوب مى‌شود و جامع بين ايندو آنستكه آنرا صغرى براى حجّيّت عقل قرار دهيم.

بيان مراد

قوله: ان نفهم انّه فى اىّ قسم من اقسام الخ: ضمير در « انّه » به بحث مقدّمه واجب راجع است.

قوله: على تقدير القول بها: ضمير در « بها » به ملازمه راجع است.

قوله: امّا ملازمة غير بيّنة: ملازمه غير بيّنه آنستكه تصوّر طرفين يعنى لازم و ملزوم و همچنين نسبت بين ايندو در تصديق و جزم بلزوم كافى نبوده بلكه اثبات ملازمه بين آندو محتاج به اقامه دليل باشد مثل حكم باينكه زواياى مثلّث مساوى با دو قائمه (زاويه قائمه عبارتست از زاويه ٩٠ درجه) مى‌باشد چه آنكه جزم بچنين‌