مثلا اگر مكلّف از گرفتن وضوء و انجام غسل عاجز بوده يا احيانا ايندو در حقّش ضررى باشند شارع مقدّس او را به تيمّم بدل از ايندو امر فرموده چنانچه در حديث شريف آمده:

التّراب احد الطّهورين يكفيك عشر سنين.

( خاك يكى از دو طهور بوده و ترا براى ده سال كفايت مى‌كند).

و نيز در صورتيكه شخص از شستن پوست عضو در وضوء يا غسل متعذّر باشد شارع وى را به مسح نمودن بر جبيره مأمور نموده و همچنين در فرضى كه وى از نماز خواندن در حال ايستاده عاجز باشد شارع مقدّس او را بدل از چنين نمازى به نماز خواندن در حال نشسته امر كرده است و بهمين ترتيب امثله ديگر كه در آنها اوامر وارده در حال اضطرار مكلّف و عاجز بودنش از امتثال امر اوّلى اختيارى يا در حاليكه امتثال اين اوامر حرج‌آور بوده او را باطاعت و اتيان نمودن ببدل از مأموربه اوّلى دعوت كرده‌اند.

بدون شكّ و ترديد اين اوامر يعنى اوامر اضطراريّه واقعيّه و حقيقيّه بوده كه مشتمل بر مصالح ملزمه بوده همانطورى كه اوامر اوّليّه اينچنين مى‌باشند و اينكه بآنها اوامر ثانويّه گفته‌اند جهتش آنستكه بدين ترتيب تنبيه كنند بر اينكه اين قسم از اوامر براى حالاتى است كه در مرتبه ثانوى بر مكلّف طارى و عارض مى‌شوند و وقتى وى آنها را امتثال نمود آنچه را كه در اينحال بر عهده‌اش بوده انجام داده و تكليف بآن از ذمّه‌اش ساقط گرديده و آنچه بحث و صحبت در آن است اينكه:

پس از برطرف شدن اينحالت اضطرارى ثانوى و رجوع مكلّف بحالت اوّلى كه در اينحال از اداء تكليفى كه در حال اختيار برعهده‌اش آمده متمكّن است آيا وظيفه‌اى را كه در حال اضطرار انجام داده از مكلّف واجب در حال اختيار مجزى بوده يا اينطور نيست بلكه بر او لازم است بر اتيان آن نيز مبادرت نموده باين نحو كه اگر عود حالت اوّلى در زمانى بوده كه وقت انجام تكليف اوّلى باقيست و هنوز سپرى نشده و ما نيز به جواز بدار قائل بوده فلذا آوردن تكليف اضطرارى را در اوّل وقت تجويز كرده و انجامش داده‌ايم لازم است آنرا اعاده كرده و در صورتيكه ارتفاع‌