بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٧٠ - شرح امكان اثباتى ترتب

و بعبارت روشن‌تر: دليل مهمّ در اصل مطلق بوده و شامل دو صورت مى‌باشد:

الف: صورت فعل اهمّ.

ب: صورت ترك اهمّ.

و وقتى از اطلاق آن رفع يد كرده و ملتزم شديم شامل صورت فعل اهمّ نشده و تزاحم مانع از آن است و در اينحال بايد راجح را بر مرجوح مقدّم نمود لاجرم دليل صورت ترك اهمّ را شامل شده بدون اينكه مزاحمى داشته باشد و همين معنا مقصود و مراد از اشتراطش به ترك اهمّ مى‌باشد.

در نتيجه بايد بگوئيم:

اين اشتراط مدلول دو دليلى است كه بمهمّ و اهمّ تعلّق گرفته‌اند بانضمام حكم عقل كه قبلا توضيحش داده شد و بايد توجّه داشت كه اين دلالت از قبيل دلالت اشاره بوده كه شرح آن در جزء اوّل گذشت.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

آنچه نقل شد خلاصه و حاصل نظريّه قائلين به ترتّب بوده كه با آنچه در مقام ايراد و انتقاد بآن گفته‌اند ما در اينجا بيان داشتيم و البتّه در اينجا فرازها و مطالبى ديگر وجود داشته كه نيازمند به مناقشه و توضيح بوده و ما شرح آنها را واگذار به كتب مطوّله و مبسوط كه در اين فنّ تدوين شده نموده‌ايم و مرحوم محقّق نائينى جهت مسدود نمودن روزنه‌هاى انتقاد و اشكال به ترتّب پنج مقدّمه ذكر فرموده كه در تقريرات تلامذه معظّم له بطور مبسوط و مشروح بيان گرديده است.

متن:

المسئلة الرّابعة اجتماع الامر و النّهي‌

تحرير محلّ النّزاع:

و اختلف الاصوليّون من القديم في أنّه هل يجوز اجتماع الامر و النّهي في واحد او لا يجوز؟

ذهب الى الجواز أغلب الاشاعرة و جملة من اصحابنا اوّلهم الفضل بن شاذان‌