بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١١ - مقدمه واجب

شوند چنانچه منكرين ملازمه آنرا نفى مى‌كنند و چون بعقيده ما اصل ملازمه را نمى‌توان انكار نمود لاجرم علاوه بر وجوب عقلى مقدّمه لازمست شرعا نيز حكم بوجوب آن كرد و همين مقدار از ثمره كافى بوده و مى‌تواند مسئله مزبور را در عداد مسائل علم اصول قرار دهد زيرا اساسا مقصود از طرح و بحث مسائل اصولى آنستكه پس از تمهيد آنها بكمكشان احكام فرعى را از روى ادلّه مربوطه استنباط نمود.

مناقشه و ايراد

ولى آنچه در اينجا بايد ايراد و اظهار كرد اينكه:

حكم بوجوب مقدّمه اثر عملى اين مسئله نمى‌باشد زيرا چه بوجوب مقدّمه قائل شده و چه آنرا منكر باشيم در مقام امتثال واجب مجبوريم باتيان مقدّمه مبادرت كنيم زيرا فرض كلام در آنجائى است كه بدون آوردن مقدّمه امتثال واجب و تحقّق بخشيدن بآن ممكن نيست از اينرو بحكم عقل ملزم بآوردن مقدّمه مى‌باشيم اعمّ از آنكه بوجوب شرعى آن ملتزم شده يا آنرا باور و قبول ننمائيم پس بر مسئله مزبور در مقام عمل اثرى مترتّب نيست و در نتيجه بحث در اطراف آن لغو و بى‌فائده مى‌باشد در حاليكه از نظر ارباب اصول مسئله مقدّمه واجب از اشهر مسائل و ادقّ مباحث اينعلم است فلذا مى‌بينيم كه حضرات خود را در تنگناى تفحّص و تفتيش قرار داده تا بلكه بتوانند ثمره عمليّه‌اى بر آن مترتّب سازند ولى آنچه در اين باب ذكر كرده‌اند از قبيل ما لا يسمن و لا يغنى من جوع مى‌باشد.

مقاله مرحوم مصنّف‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

اثر و نتيجه بر دو گونه است: علمى و عملى.

در مورد كلام اگرچه ثمره و نتيجه عملى وجود ندارد ولى آثار و نتائج علمى فراوانى بر آن مترتّب مى‌گردد و همين معنا كافى است كه بحث از مسئله مزبور لغو و بيفائده نباشد و از اين گذشته بسيارى از مسائل پرارزش و مهمّ در فقه مرتبط با همين مسئله مى‌باشند نظير: