بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٧٨ - مقام دوم امر ظاهرى

٤- عمل باصل و انكشاف مخالفتش با واقع بمقتضاى حجّت معتبره.

دو صورت از اين چهار صور در حكم با هم متّفق هستند و آن دو عبارتند از: انكشاف مخالفت بواسطه حجّت معتبره اعمّ از آنكه عمل بر طبق اماره بوده يا باصل عمل شده باشد (صورتهاى دوّم و چهارم) و دو صورت ديگر (صورتهاى اوّل و سوّم) با هم مختلف مى‌باشند از اينرو ما از اين چهار صورت در ضمن سه مسئله صحبت مى‌كنيم كه در يك مسئله حكم دو صورت متوافق را بيان نموده و در دو مسئله ديگر حكم ايندو را كه با هم مختلف هستند ذكر خواهيم كرد.

بيان مراد

قوله: و ان كان الواقعى الخ: كلمه « ان » وصليّه مى‌باشد.

قوله: فيشمل الحكم الثّابت الخ: ضمير فاعلى در « يشمل » به حكم ظاهرى راجع است.

قوله: ثمّ انّه لا شكّ فى انّ الامر الواقعى الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: بمعنى انّه لا عقاب على مخالفته: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد و ضمير در « مخالفته » به حكم واقعى راجع است.

قوله: لو اتّفق مخالفتهما له: ضمير تثنيه به اصل و اماره و در « له » به حكم واقعى راجع است.

قوله: لانّه من الواضح الخ: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: غير منجّز عليه: ضمير در « عليه » به مكلّف راجع است.

قوله: او انّه لا يجب شيئ عليه: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

متن:

١- الاجزاء فى الامارة مع انكشاف الخطاء يقينا

انّ قيام الامارة تارة يكون في الاحكام، كقيام الامارة على وجوب صلاة الظّهر يوم الجمعة حال الغيبة بدلا عن صلاة الجمعة، و اخرى في الموضوعات، كقيام البيّنة على طهارة ثوب صلّى به او ماء توضاء منه، ثمّ بانت نجاسته.