بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٢٩ - بحث ششم ادله عدليه و اشاعره

و هذا الدّليل من نوع القياس الاستثنائي قد استثني فيه نقيض التالي لينتج نقيض المقدّم.

ترجمه:

بحث ششم: ادلّه عدليّه و اشاعره‌

پس از تقديم امور گذشته اكنون قادريم كه با ادلّه طرفين نزاع (عدليّه- اشاعره) با بصيرت كامل مواجه شده تا در نتيجه حكم عادلانه نسبت بيكى از آندو نموده و نتيجه مطلوب را اخذ نمائيم و ما از اين مطلب در ضمن چند مادّه بحث مى‌كنيم، پس مى‌گوئيم:

١- گفتيم كه قضيّه حسن و قبح از قضاياى مشهوره بوده و نيز بآنچه در جزء سوّم از كتاب المنطق خوانده‌ايد اشاره نموده و بيان كرديم كه مشهورات قسمى است در مقابل ضرورات ششگانه و از اين تقرير بخوبى درمى‌يابيم كه در دليل اشاعره مغالطه بكار رفته و آن مهمّترين ادلّه ايشان است كه گفته‌اند:

اگر قضيّه حسن و قبح از احكامى باشد كه عقل بآن حكم مى‌كند نبايد بين اينحكم و حكمش باينكه: الكلّ اعظم من الجزء فرقى باشد زيرا هردو حكم عقلى است در حاليكه قطعا بين آندو فرق مى‌باشد زيرا در حكم دوّم احدى اختلاف نداشته با اينكه در حكم اوّل بحسب فرق اختلاف مى‌باشد.

بايد توجّه داشت كه ايندليل از نوع قياس استثنائى است كه در آن نقيض تالى استثناء شده تا نتيجه‌اش نقيض مقدّم باشد.

بيان مراد

قوله: لنعطى الحكم العادل لاحدهما: ضمير در « لاحدهما » به طرفين راجع است.

قوله: و نحن نبحث عن ذلك: مشار اليه « ذلك » ادلّه طرفين مى‌باشد.

قوله: و منه نعرف المغالطة: ضمير در « منه » به آنچه ذكر كرده و گفتيم قضيّه حسن و قبح از قضاياى مشهوره است و در مقابل ضروريّات ششگانه قرار دارد و