إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٦٩ - «ترتب»

عبادت مذكور را به داعى امر، اتيان نمود بدون اينكه مسأله ترتّب يا ملاك امر- مصلحت و محبوبيّت- مطرح باشد مانند مزاحمت صلات با ازاله، به اين نحو كه:

مثلا شخصى دو ساعت، بعد از زوال، وارد مسجد و متوجّه شد كه آنجا متنجّس شده و سه ساعت، وقت براى اتيان نماز ظهر، باقى مانده و فرضا ازاله نجاست هم در تمام وقت صلات با آن، مزاحمت ندارد، حال اگر او ازاله نجاست را ترك كند، مى‌تواند نمازش را به داعى امر، اتيان نمايد بدون اينكه مسأله ملاك امر يا ترتّب، مطرح باشد.

خلاصه: با حفظ اين دو جهت- كه: صلات، يك واجب موسّع هست و مزاحمتش با ازاله در قسمتى از وقت هست نه تمام وقت- مكلّفى كه در وقت موسّع، به آلودگى مسجد، توجّه و ازاله را ترك و اشتغال به صلات پيدا مى‌كند، مى‌تواند نمازش را با قصد قربت- به معنى داعى امر- اتيان نمايد و نكته‌اش اين است كه:

توضيح ذلك: آن فرد از نماز كه در خارج، اتيان مى‌شود از دائره طبيعت مأمور به، خارج است زيرا دائره طبيعت صلات مأمور به، شامل آن فرد نمى‌شود و لذا نمى‌توان گفت آن صلات از افراد طبيعت مأمور به هست و آيه شريفه: «أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ ...»، شامل آن فرد مزاحم با ازاله نمى‌شود لكن نكته كلام و بيان ما اين است كه:

آن نمازى كه فرد طبيعت مأمور به نيست و از دائره طبيعت مأمور به، خارج شده، خروجش به نحو تخصيص- نداشتن ملاك- نيست‌ بلكه خروجش به علّت ابتلاء به تضادّ با يك واجب اهم مى‌باشد به عبارت ديگر: خروجش به‌عنوان مزاحمت هست و اگر