إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٥٣ - ملاك وجوب غيرى فعلى مقدمات وجوديه چيست؟

حج، فعليّت داشته باشد امّا اگر حج، نسبت به زمان، مانند نماز نسبت به زوال شمس باشد- نماز، قبل از زوال شمس وجوب ندارد- هيچ‌يك از مقدّمات آن، معقول نيست وجوب داشته باشد. پس بايد ذى المقدّمه و حج در صورت استطاعت، وجوب فعلى داشته باشد تا تهيّه مقدّماتش وجوب غيرى پيدا كند گرچه زمان تحقّق آن واجب در آينده و ماه ذى‌حجّه باشد، خواه وجوب ذى المقدّمه از طريق واجب معلّق صاحب فصول باشد يا واجب مشروط شيخ اعظم باشد يا از باب واجب مشروط به شرط متأخّرى كه ما بيان كرديم.

مثال دوّم: فردى كه در شب ماه رمضان، جنب شده بايد قبل از طلوع فجر، غسل جنابت كند.

سؤال: درحالى‌كه طلوع فجر نشده و هنوز صوم، وجوب ندارد چگونه مى‌گوئيد غسل مذكور، وجوب مقدّمى و غيرى دارد به عبارت ديگر: چگونه مقدّمه، قبل از ذى المقدّمه وجوب پيدا كرده؟

جواب: چاره‌اى نيست و بايد ذى المقدّمه، قبل از تحقّق طلوع فجر، واجب باشد خواه از طريق معلّق صاحب فصول- كه زمان، قيد براى واجب و صوم باشد نه اينكه ارتباط به وجوب داشته باشد- يا از طريق واجب مشروط شيخ اعظم يا به طريق واجب مشروطى كه ما بيان كرديم كه: وجوب صوم در اوّل شب هم ثابت است لكن شرط وجوب، طلوع فجر است- منتها به نحو شرط متأخّر.

نتيجه: يكى از شرائط وجوب مقدّمه وجوديّه، اين است كه بايد ذى المقدّمه، داراى وجوب فعلى باشد و چنانچه ذى المقدّمه، اتّصاف به وجوب فعلى پيدا نكرده باشد، امكان ندارد مقدّمه، متّصف به وجوب غيرى شود به نحوى كه بيان كرديم.

مناسب است مقدارى هم به توضيح عبارت مصنّف بپردازيم كه:

قوله: انّ المناط فى فعليّة وجوب المقدّمة الوجوديّة ... هى فعلية وجوبها ذيها و لو كان امرا استقباليّا كالصّوم فى الغد و المناسك فى الموسم كان وجوبه «مشروطا» الف بشرط