إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣٠ - آيا استعمال صيغه امر در واجب مشروط به نحو حقيقت است يا مجاز؟

مى‌بينيم به دنبال صيغه امر «إن جاءك»، ذكر شده از آن قيد، اشتراط را استفاده مى‌كنيم و اگر آن قيد، همراه صيغه امر و هيئت «اكرم» نمى‌بود، نمى‌توانستيم اشتراط را استفاده كنيم.

بلكه اگر شما جمله «اكرم زيدا» را اطلاق و از آن، واجب مطلق را اراده كنيد- بدون قيد مذكور- در اين صورت هم هيئت افعل در واجب مطلق، استعمال نشده بلكه در «مطلق الواجب» استعمال شده و بين «مطلق الواجب» و «الواجب المطلق» تفاوت هست زيرا «الواجب المطلق»، يك قسمى است در برابر واجب مشروط و بديهى است كه «الواجب قسمان امّا ان يكون مطلقا و امّا ان يكون مشروطا». پس همان‌طور كه واجب مشروط، قسمى از واجب است، واجب مطلق هم قسمى از واجب است و مقسم آن دو، «مطلق الواجب» مى‌باشد كه مطلق الواجب گاهى در ضمن واجب مطلق هست و گاهى در ضمن واجب مشروط، تحقق پيدا مى‌كند و ما معتقديم كه هميشه هيئت افعل در مطلق الواجب استعمال مى‌شود و اگر بنا باشد واجب مشروط از آن استفاده شود غير از هيئت افعل به دالّ ديگرى نياز است و اگر بخواهيم از آن مقسم، واجب مطلق را اراده نمائيم، آن‌هم غير از هيئت امر، نياز به دالّ ديگرى دارد منتها دوال، متفاوت هست، اگر قيدى مانند «إن جاءك»، همراه آن بيايد، دلالت بر اشتراط مى‌كند و چنانچه قيدى همراهش نباشد صرف نبودن قيد، دالّ بر واجب مطلق هست فرضا با «عدم قيد مجى‌ء» قرينيّت بر واجب مطلق پيدا مى‌كند.

خلاصه، اينكه هيئت افعل نه در واجب مطلق استعمال مى‌شود و نه در واجب مشروط بلكه در قدر جامع- مقسم- استعمال مى‌شود و معناى «اكرم» اين است كه: اكرام، مطلوب مولا مى‌باشد امّا اينكه طلبش به نحو واجب مطلق است يا مشروط، نياز به قرينه و دالّ ديگرى دارد.