إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٠ - احتقار

آنكه داراى معانى متكثّرى باشد، آيا تمام آن‌ها موضوع له صيغه امر هستند به نحوى كه استعمال هيئت امر در آن معانى به نحو حقيقت است؟

در كلمات اصوليّين، معانى متعدّدى براى صيغه امر ديده مى‌شود به نحوى كه در حاشيه كتاب معالم، پانزده معنا براى آن ذكر شده.

بعضى از معانى صيغه امر عبارتند از:

١- تمنّى:

مانند «الا ايّها الليل الطّويل الا انجلى» در مثال مذكور، هيئت امر در تمنّى استعمال شده و شاعر تمنّى مى‌كند كه تاريكى شب از بين برود.

٢- تهديد:

مانند قول خداوند متعال در آيه چهلم سوره فصّلت كه فرموده است:

«... اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ.»

در زبان فارسى هم گاهى انسان در مقام تهديد به كسى مى‌گويد «هر كارى مى‌خواهى بكن.»

٣- انذار:

شبيه كلام پروردگار متعال در آيه شصت و پنج سوره هود كه گفته‌اند: در مقام انذار، استعمال شده است‌ «فَعَقَرُوها فَقالَ تَمَتَّعُوا فِي دارِكُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ذلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ» يعنى: «آن‌ها آن را از پاى درآوردند و او به آن‌ها گفت: (مهلت شما تمام شده) سه روز در خانه‌هايتان متمتّع گرديد (و بعد از آن عذاب الهى فرا خواهد رسيد) اين وعده‌اى است كه دروغ نخواهد بود.»

٤- اهانت:

براى آن به قول خداوند متعال- آيه چهل و هشت سوره دخان- مثال زده‌اند: «ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ.»

٥- احتقار:

براى آن به آيه هشتاد سوره يونس، مثال زده‌اند: «فَلَمَّا جاءَ السَّحَرَةُ قالَ لَهُمْ مُوسى‌ أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ» يعنى: «هنگامى كه ساحران آمدند موسى عليه السّلام به آن‌ها