إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٩٨ - مقدمه متقدمه، مقارنه و متأخره

معنون به‌عنوان حسن‌ يا متعلّق غرض‌ واقع شود به نحوى كه اگر صوم، مضاف به غسل ليلى نشود و آن عنوان را پيدا نكند حسن نمى‌شود يا متعلّق غرض واقع نمى‌گردد پس آنچه كه در صحّت صوم، معتبر است «اضافه» مأمور به- روزه- به غسل ليلى است كه بعد از آن صوم، واقع شده.

بديهى است كه اضافه و نسبت، قائم به دو طرف- منسوب و منسوب اليه- هست در محلّ بحث هم يك طرف اضافه، صوم است و طرف ديگرش غسل مى‌باشد.

آيا «اضافه» مقارن با صوم است يا متأخّر از آن مى‌باشد؟

«اضافه»، مقارن با مأمور به- صوم- است ولى غسل ليلى- طرف اضافه- متأخّر است هنگامى كه مستحاضه، شب بعد غسل كرد، كشف مى‌كنيم كه آن اضافه و نسبت از ابتدا بوده ولى ما نمى‌دانستيم. در اين صورت، آيا بين شرط و مشروط، انفكاكى واقع شده و ضربه‌اى به قاعده عقليّه، واقع شده؟

خير، زيرا شرط متقدّم و متأخّر هم مانند شرط مقارن است كه: مثلا استقبال قبله، شرط مقارن صحّت نماز است و بايد صلات از ابتدا تا انتها، مستقبل القبله، اتيان شود كه در آن شرط هم مؤثّر حقيقى، اضافه صلات به استقبال قبله است و مثلا مى‌گويند نماز فلانى، مستقبل القبله، واقع شد و آن اضافه، يك جهت حسنى در صلات به وجود آورده كه حسن گشته يا متعلّق غرض واقع شده و امر از ذمّه مكلّف ساقط گشته است. همان‌طور كه در شرط مقارن «اضافه و نسبت»، دخالت در حسن دارد در شرط متأخّر و متقدّم هم، همان «اضافه»، موجب حسن مأمور به شده يا موجب تعلّق غرض به مأمور به شده.