إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٨٥ - مقدمه علميه

مثال: در هنگام وضو اگر بخواهيد يقين به تحقّق مأمور به پيدا كنيد، قسمت بالاى مرفق را هم «غسل» مى‌كنيد تا اينكه علم پيدا كنيد كه با امر «اذا قمتم الى الصّلاة فاغسلوا وجوهكم و ايديكم الى المرافق ...» موافقت و در نتيجه، مأمور به را يقينا اتيان كرده‌ايد.

آيا مقدّمه علميّه، داخل نزاع در بحث مقدّمه واجب هست يا نه؟

مقدّمه علميّه هم مانند مقدّمه وجوبيّه، خارج از نزاع و بحث در مقدّمه واجب هست. و عقل مستقلا حكم به لزوم رعايت مقدّمه علميّه نموده كه: چون مولا دستور داده هنگام وضو، دست‌هاى خود را تا مرفق بشوئيد بايد براى اطمينان از تحقّق مأمور به قسمت بالاى مرفق را هم بشوئيد.

تذكّر: بين «وجوب مقدّمه علميّه» با «وجوب در مقدّمه واجب»، دو فرق موجود است:

الف: وجوب مقدّمه واجب، مولوى است يعنى همان‌طور كه نماز، داراى وجوب مولوى هست، طهارت هم وجوب مولوى دارد منتها وجوب صلات، مولوى نفسى هست اما مقدّمه، وجوب مولوى غيرى دارد.

امّا در مورد مقدّمه علميّه با اينكه عقل، حكم به وجوب مى‌كند لكن وجوبش ارشادى است و عقل مى‌گويد اگر مايل هستيد كه يقين حاصل كنيد كه عقوبتى بر مخالفت با مأمور به مطرح نيست بايد مأمور به را به نحوى انجام دهيد كه علم به تحقّق آن در خارج پيدا كنيد.

ب: فرق دوّم را گرچه مصنّف بيان نكرده‌اند اما فرق خوبى است و در ساير مباحث مقدّمه واجب، كارساز است.

در مقدّمه واجب گرچه عقل، حكم به ملازمه مى‌كند امّا وجوب مقدّمه، عقلى نيست بلكه شرعى هست، منتها ملازمه بين دو حكم شرعى را عقل، درك مى‌كند به عبارت ديگر: مولا مى‌گويد نماز، واجب است «و يشترط فى الصّلاة الطّهارة» عقل هم ملازمه را درك مى‌كند لكن سؤال، اين است كه:

آيا وجوب طهارت، عقلى است يا شرعى؟