إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٨ - آيا اطلاق عنوان«واجب» بر«واجب مشروط» حقيقى است يا مجازى؟

اگر اطلاق عنوان واجب بر واجب مشروط به لحاظ حال بعد از حصول شرط و بعد از حصول استطاعت باشد، هم طبق مبناى ما و هم طبق عقيده مرحوم شيخ‌- نسبت به واجب مشروط- آن اطلاق، حقيقى است نه مجازى.

به عبارت ديگر: وقتى مى‌گوئيم «الحجّ واجب»، يعنى: بعد از حصول استطاعت، حج واجب است، حال نسبت و حال تطبيق عنوان مذكور بر واجب مشروط به لحاظ همان حال بعد از حصول شرط و استطاعت است لذا اطلاق هم، حقيقى‌ است زيرا در بحث مشتق هم گفتيم كه مقصود از كلمه «حال» در نزاع مشتق، حال نطق و تكلّم نيست بلكه منظور، حال نسبت و حال «جرى» مى‌باشد.

امّا چنانچه اطلاق عنوان اشتقاقى «واجب» بر واجب مشروط به لحاظ قبل از حصول شرط- مانند استطاعت، نسبت به حج- باشد، يعنى: فرضا هنوز استطاعت، حاصل نشده، امّا بگوئيم «الحجّ واجب» در اين صورت، ثمره‌اى بين كلام شيخ و مصنّف رحمه اللّه ظاهر مى‌شود كه:

طبق مبناى شيخ اعظم، آن اطلاق، حقيقى است زيرا استطاعت، قيد واجب و مأمور به هست- نه قيد وجوب- و قبل از استطاعت هم «وجوب»، ثابت هست لذا اطلاق كلمه واجب بر واجب مشروط به نحو حقيقت است نه مجاز.

امّا طبق نظر مشهور كه مختار ما هم هست آن اطلاق، مجازى مى‌باشد زيرا: استطاعت در «وجوب» حج مدخليّت دارد لذا اگر قبل از تحقّق استطاعت گفته شود: «الحجّ واجب» از مواردى بشمار مى‌رود كه مشتق، استعمال شده «فيما يتلبّس بالمبدا فى الاستقبال» و استعمال مشتق «فيما يتلبّس بالمبدا فى الاستقبال» مجازى است نه حقيقى.