إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٣ - تسخير

و قصارى ما يمكن أن يدعى، أن تكون الصّيغة موضوعة لإنشاء الطّلب، فيما إذا كان بداعي البعث و التحريك، لا بداع آخر منها، فيكون إنشاء الطّلب بها بعثا حقيقة، و إنشاؤه بها تهديدا مجازا، و هذا غير كونها مستعملة في التّهديد و غيره، فلا تغفل(١).

سؤال: مستعمل فيه صيغه امر در «أَقِيمُوا الصَّلاةَ»*، «فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ» و «كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ»*- و ساير موارد- هيچ‌گونه تفاوتى با يكديگر ندارند؟

جواب: صيغه امر در تمام موارد، در طلب انشائى استعمال شده و تنها فرقشان اين است كه دواعى و اهداف آن‌ها متفاوت است مثلا هدف از طلب انشائى در «أَقِيمُوا الصَّلاةَ»* تحقّق نماز در خارج و بعث مكلف به خواندن نماز است و داعى از طلب انشائى در «آتُوا الزَّكاةَ»* تحريك مكلف به ايتاء زكات مى‌باشد و هدف از طلب انشائى در فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ‌ اين است كه بيان كند كه شما از اتيان مثل قرآن، عاجز و ناتوان هستيد نه اينكه صيغه امر در تعجيز استعمال شده باشد و معنايش چنين باشد: «انتم عاجزون من الاتيان بمثله» زيرا كسانى كه مى‌گويند «فأتوا» در تعجيز استعمال شده لازمه كلامشان اين است كه بتوان «فأتوا» را حذف نمود و به جاى آن «انتم عاجزون» را قرار داد.

نتيجه: به نظر مصنّف، مستعمل فيه صيغه امر در «أَقِيمُوا الصَّلاةَ»*، «فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ» و ساير موارد، همان طلب انشائى است منتها اهداف و اغراض از آن‌ها متفاوت است.

(١)- نهايت چيزى كه ممكن است كسى ادّعا كند و انسان بتواند ادّعايش را بپذيرد، اين است كه:

مستعمل فيه صيغه امر در تمام موارد- معانى پانزده‌گانه- يكسان مى‌باشد- يعنى طلب انشائى است- امّا تمام آن‌ها جنبه حقيقت ندارد بلكه فقط در اقيموا الصلاة، آتوا الزّكاة و امثال آن دو، عنوان حقيقت، تحقق دارد.

توضيح ذلك: واضع، هيئت افعل را براى طلب انشائى وضع كرده لكن قيدى هم به‌