إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٩٨ - آيا موافقت و مخالفت با امر غيرى، موجب استحقاق ثواب و عقاب است

جواب: ابتداء مصنّف فرموده‌اند: «ففيه اشكال» امّا سپس تحقيق مطلب را چنين بيان كرده‌اند:

مخالفت و موافقت امر غيرى، موجبى براى استحقاق ثواب و عقاب نيست.

توضيح ذلك: واجبات غيريّه، همان واجبات مقدّميه هستند كه يكى از آثارشان اين است كه ثواب و عقابى بر موافقت و مخالفتشان مترتّب نمى‌شود يعنى: مقدّمه در عين حال كه وجوب غيرى دارد اگر كسى آن را اتيان كند مستحق ثواب نيست و چنانچه آن را ترك نمايد از نظر ترك واجب غيرى، استحقاق عقوبت ندارد و علّتش اين است كه:

مسأله استحقاق مثوبت و عقوبت، مربوط به قرب و بعد از مولا مى‌باشد، آنچه كه موجب قرب به مولا شود به تبعش استحقاق ثواب حاصل مى‌گردد و آنچه كه باعث بعد از او گردد، مقتضى استحقاق عقوبت است بنابراين استحقاق ثواب و عقاب از آثار و تبعات قرب و بعد از مولا مى‌باشد.

سؤال: آيا اتيان «مقدّمه»، موجب قرب به مولا و ترك آن، سبب بعد از مولا هست؟

جواب: خير، البته بديهى است كه ترك مقدّمه، سبب مى‌شود ذى المقدّمه ترك شود و ترك ذى المقدّمه، موجب بعد از مولا مى‌شود امّا فعل و ترك مقدّمه- بما هى مقدّمة- اقتضاى قرب و بعد از مولا ندارد بنابراين، واجبات غيرى نه بر موافقتشان استحقاق مثوبت، ترتّب پيدا مى‌كند و نه بر مخالفتشان استحقاق عقوبت حاصل مى‌شود، فرضا كسى كه وضو را ترك كرد و به تبعش ترك نماز، تحقق پيدا كرد به او خطاب نمى‌شود «هلا توضّأت» بلكه به او مى‌گويند «هلا صلّيت.»

اگر ذى المقدّمه با انجام ده مقدّمه، اتيان شود، انسان، استحقاق يك ثواب پيدا مى‌كند كه آن‌هم مربوط به ذى المقدّمه مى‌باشد و چنانچه ذى المقدّمه با ده مقدّمه‌اش ترك شود فقط يك عقوبت برآن مترتّب مى‌شود كه مربوط به ذى المقدّمه مى‌باشد.