إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٩٧ - بنا بر مختار مصنف، كيفيت امتثال چگونه است؟

است كه با آن وضو بگيرد پس در مثال مذكور بايد دو غرض، تصوّر كرد:

الف: غرض نهائى مولا، اين است كه با آن، وضو بگيرد، بديهى است به مجرّد اينكه عبد، براى مولا آب را حاضر كند، هدف نهائى مولا حاصل نمى‌شود بلكه در صورتى غرض اقصى حاصل مى‌شود كه مولا با آن آب، وضو بگيرد.

ب: غرض ديگر مولا، اين است كه دسترسى به آب پيدا كند لكن تمكّن از آب، هدف اصلى مولا نيست.

در صورت اخير- كه مجرّد امتثال امر، علّت تامّه براى حصول غرض اقصى نيست- هنگامى كه عبد، امتثال امر كرد، آب را در اختيار مولا قرار داد و او تمكّن از آب پيدا كرده، ولى هنوز حالت انتظار مطرح است و غرض نهائى مولا- توضّؤ- حاصل نشده، بعيد نيست صحّت تبديل امتثال به اتيان فرد ديگر به اين كيفيّت: عبد مى‌تواند آن ظرف آبى را كه در اختيار مولا قرار داده، بردارد و يك ظرف ديگر نزد او بگذارد، خواه آب ظرف دوّم، بهتر و نظيف‌تر باشد خواه بهتر نباشد كما اينكه به نظر ما مى‌تواند يك ظرف آب به ظرف اوّل، ضميمه كند و مجموع آن را امتثال واحد قرار دهد، همان‌طور كه آن عبد، قبل از امتثال، مختار بود و مى‌توانست هر ظرفى را انتخاب نمايد- تكميل و تفصيل اين مسئله در بحث اجزاء خواهد آمد.

جمع‌بندى: در صورتى كه كلام مولا، داراى اطلاق هست اگر با امتثال اوّل، غرض نهائى مولا، حاصل مى‌شود نه تبديل امتثال، جائز است و نه امتثال بعد الامتثال ولى چنانچه غرض نهائى مولا با امتثال اوّل حاصل نمى‌شود در اين صورت، تبديل امتثال و امتثال بعد الامتثال جائز است.

سؤال: از چه طريقى متوجّه مى‌شويم كه غرض نهائى مولا حاصل شده يا نه؟

جواب: بحث مذكور، صغروى است و فعلا بحث ما در كبراى قضيّه است.