إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٨٠ - نقد و بررسى بيان شيخ اعظم در ترجيح اطلاق هيئت، نسبت به ماده

قوله: «فتأمّل.»

استدراك و توجيه مذكور، نسبت به بيان شيخ اعظم، صحيح نيست زيرا: يكى از مقدّمات حكمت، اين است كه قرينه‌اى بر تقييد، مطرح نباشد، امّا اختلافى هست كه منظور از نبودن قرينه بر تقييد، اين است كه قرينه متّصل موجود نباشد يا اينكه اصلا قرينه‌اى نباشد و لو منفصلا؟

شيخ اعظم از كسانى هستند كه معتقدند نبودن قرينه، اعمّ از قرينه متّصل و منفصل است يعنى اگر مولا فرضا بعد از يك ماه، قرينه‌اى بر تقييد، اقامه نمود، كشف مى‌كنيم كه از اوّل، مقدّمات حكمت، تمام نبوده زيرا نبودن قرينه، اختصاصى به قرينه متّصل ندارد لذا طبق مبناى شيخ اعظم در فرض اخير مسئله كه مولا بعد از بيست و چهار ساعت، مقيّد منفصلى ذكر كرده و فرموده «فليكن الاكرام بعد مجى‌ء زيد» ظهور اطلاقى، ثابت نشده زيرا ...

جمع‌بندى: هر دو وجهى را كه شيخ اعظم رحمه اللّه براى رجوع قيد به مادّه، ذكر كردند، باطل است، نمى‌توان قيد را به هيئت ارجاع داد و نمى‌توان آن را مربوط به مادّه دانست بلكه در صورت شك مى‌توان با رجوع به اصول عمليّه و اصل برائت- به همان كيفيّتى كه بيان كرديم- وظيفه را مشخص نمود.