إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٣ - نقد و بررسى نظريه شيخ اعظم در واجب مشروط

منتها كدام حج، واجب است؟

حج، عن استطاعة، حجّ مقيّد به استطاعت، واجب است مانند نماز مقيّد به طهارت، همان‌طور كه در نماز مقيّد به طهارت، شما موظّف هستيد طهارت را تحصيل كنيد در حجّ مقيّد به استطاعت هم ممكن است كسى بگويد طبق مبناى شيخ اعظم، تحصيل استطاعت، واجب است و فرقى بين استطاعت و طهارت نيست و آن دو در «واجب» اخذ شده و قيد مأمور به و مكلّف به هست.

در جواب، چنين مى‌گوئيم كه: بين آن دو، فرق هست و در كلام شيخ رحمه اللّه هم به آن اشاره شده كه:

آن امر اختيارى كه قيد براى مكلّف به قرار داده مى‌شود، گاهى به اين نحو است كه:

نظر مولا، اين نيست كه شما قيد و شرط را در خارج، تحصيل كنيد بلكه منظور او، اين است كه اگر قيد و استطاعت، خودبه‌خود، حاصل شد، شما مكلف به، را اتيان نمائيد.

بنا بر مبناى شيخ اعظم با اينكه استطاعت، مانند طهارت، جنبه مقدّمه وجوديّه دارد و مقدّمات وجوديّه از باب مقدّمه واجب، داراى وجوب هستند امّا درعين‌حال، وضع استطاعت با طهارت، متفاوت است و استطاعت، واجب التّحصيل نيست به خلاف طهارت كه تحصيلش لازم است.

نتيجه: در مسئله حج، نسبت به استطاعت، بين نظر ما و عقيده شيخ رحمه اللّه هيچ‌گونه تفاوتى نيست.