إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٦٤ - در صورت شك در تعبديت و توصليت، حكم عقل چيست؟

وجه و تميز- فرقى هست كه: قصد قربت موضوعى است كه مورد توجّه عموم و توده مردم هست و عوام هم مى‌دانند كه امتياز واجبات تعبّدى به قصد قربت است، آن‌ها مى‌دانند در بعضى از واجبات مانند نماز و خمس تا مكلّف، قصد قربت ننمايد، هدف و غرض مولا حاصل نمى‌شود به خلاف واجبات توصّلى مانند اداى دين كه عوام هم مى‌دانند در آن‌ها قصد قربت معتبر نيست و لو رياء مأمور به اتيان و دين، ادا شود، كافى است و غرض مولا حاصل مى‌شود بنابراين:

قصد قربت از امورى هست كه مورد توجّه توده مردم مى‌باشد به خلاف عناوينى مانند قصد وجه و تميز كه توده مردم اصلا به نفس آن عناوين و موضوعات، توجّهى ندارند و نمى‌دانند كه قصد وجهى هم در عبادات، مطرح هست.

عناوين مذكور، مانند قصد وجه و تميز كه مغفول عنه توده مردم هست اگر مولائى بخواهد آن‌ها را هم مانند قصد قربت برايشان مدخليّتى در حصول غرض، قائل شود، وظيفه مولا هست كه براى مردم، بيان كند البتّه نه اينكه در متعلّق امر خود، اخذ نمايد- چون امكان ندارد- بلكه بايد به‌صورت اعلام و اخبار بيان كند كه قصد وجه هم در غرض صلاتى، مدخليّت دارد- و تميز هم كذا- و چون مى‌بينيم در روايات و اخبار اصلا صحبت و ذكرى، نسبت به قصد وجه و تميز نشده لذا از اين مطلب، كشف مى‌كنيم كه: آن دو در عبادات، معتبر نيستند و اگر معتبر مى‌بود چرا در يك روايت، اشاره‌اى به آن‌ها نشده پس:

از عدم بيان مولا، عدم مدخليّت را كشف مى‌كنيم امّا در باب قصد قربت، مطلب، چنين نيست زيرا مولا مى‌داند كه مردم، توجّه و در نتيجه، شك مى‌كنند كه قصد قربت در فلان مأمور به معتبر است يا نه و وقتى هم شك براى آن‌ها حاصل شد، عقلشان مستقلا حكم مى‌كند كه بايد قصد قربت رعايت شود لذا لزومى ندارد كه مولا اعتبار قصد قربت را بيان نمايد.