امام عليه السّلام در فصل سابق بحث غرّايى درباره عظمت اسلام و ويژگيهاى مهمّ آن، ضمن تعبيرات عميق و گويايى بيان فرمود. به دنبال آن در اين فصل درباره آورنده اين دين؛ يعنى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و مخصوصا شرايط بسيار سختى كه در آن شرايط، پيامبر صلّى اللّه عليه و اله قيام كرد، سخن مى‌گويد. در فصل آينده اهميّت قرآن مجيد را كه مهم‌ترين معجزه پيامبر اكرم و قانون اساسى اسلام است، مطرح مى‌كند.

در اين فصل- همان‌گونه كه گفته شد- بيش از همه چيز روى شرايط سخت عصر جاهليّت و زمان قيام پيامبر اكرم انگشت مى‌نهد و ضمن چهارده جمله كوتاه، ويژگيهاى آن زمان را برمى‌شمرد و مى‌فرمايد: «خداوند سبحان محمّد عليه السّلام را هنگامى به حق مبعوث ساخت كه دنيا به پايانش نزديك شده، و نشانه‌هاى آخرت مشرف شده بود، روشنايى نشاطانگيز آن به ظلمت گراييده و اهل خود را در رنج و مشقّت، بر سر پا نگه داشته بود»؛ (ثمّ إنّ اللّه سبحانه بعث محمّدا- صلّى اللّه عليه و آله و سلّم- بالحقّ حين دنا من الدّنيا الانقطاع، و أقبل من الآخرة الاطّلاع‌ [١]، و أظلمت بهجتها بعد إشراق، و قامت بأهلها على ساق‌ [٢]).

در ادامه مى‌افزايد: «در زمانى كه بسترش ناهموار و حياتش رو به زوال مى‌رفت، عمرش پايان مى‌گرفت و علامات زوالش نزديك شده بود»؛ (و خشن منها مهاد [٣]، و أزف‌ [٤] منها قياد [٥]، في انقطاع من مدّتها، و اقتراب من أشراطها [٦]).

[١]. «اطّلاع» از ريشه «طلوع» به معناى ظاهر شدن گرفته شده و به معناى سر كشيدن و آگاهى گرفتن و مشرف بر چيزى شدن.

[٢]. «ساق» در اصل به معناى ساق پاست و چون براى انجام كارهاى مشكل و پيچيده، انسان ناچار است بر ساق پا بايستد، اين واژه كنايه از شدّت و مشقّت است.

[٣]. «مهاد» در اصل به معناى بستر است. (مانند مهد) سپس به زمين‌هاى صاف و گسترده، اطلاق شده است.

[٤]. «أزف» از ريشه «ازوف» بر وزن «وقوف» به معناى نزديك شدن گرفته شده است.

[٥]. «قياد» از «قيد» به معناى در بند كشيدن گرفته شده و «قياد» طنابى است كه آن را در گردن حيوان و مانند آن مى‌افكنند و به پيش مى‌كشند. جمله «ازف منها قيادا» به اين معناست كه گويى طنابى به گردن دنيا افكنده‌اند و آن را به سوى پايانش مى‌كشانند.

[٦]. «اشراط» جمع «شرط» بر وزن «شرف» به معناى علامت است.