پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧٢ - و من خطبة له عليه السّلام ينبّه على إحاطة علم اللّه بالجزئيّات، ثمّ يحثّ على التّقوى، و يبيّن فضل الإسلام و القرآن

است)»؛ (يعلم عجيج‌ [١] الوحوش في الفلوات‌ [٢]، و معاصي العباد في الخلوات، و اختلاف النّينان‌ [٣] في البحار الغامرات‌ [٤]، و تلاطم الماء بالرّياح العاصفات‌ [٥]).

امام در اين قسمت از خطبه روى چهار پديده از پديده‌هاى جهان كه بسيار متنوّع است و در عين حال چندان مورد توجّه نيست، انگشت گذارده و علم خداوند را به آنها بيان مى‌كند:

نخست اينكه مى‌دانيم در بيابانهاى سرتاسر دنيا، حيوانات وحشى فراوانى وجود دارند كه نعره‌ها و ضجّه‌هاى آنها به گوش ما شهرنشينان نمى‌رسد؛ ولى خداوند از آن با خبر است و مى‌داند كدام حيوان در كدام مكان و كدام زمان نعره‌اى كشيد و كميت و كيفيّت آن چگونه بود؟

ديگر اينكه گناهان زيادى در خلوتگاه و دور از چشم توده‌هاى مردم انجام مى‌گيرد كه همه ما از آن بى‌خبريم؛ ولى خدا مى‌داند كه كدام انسان در چه زمان و در چه مكان، چه گناهى را مرتكب شده است.

نيز مى‌داند در اعماق درياها دور از چشم انسانها كدام‌يك از ماهيان در چه زمانى و چه مكانى رفت‌وآمد دارند.

[١]. «عجيج» از ريشه «عجّ» بر وزن «حج» به معناى فرياد كشيدن و نعره زدن است و معمولا درباره حيوانات به كار مى‌رود.

[٢]. «فلوات» جمع «فلات» به معناى زمين گسترده بى‌آب و علف است و گاه به مطلق دشتها و بيابانها گفته مى‌شود.

[٣]. «نينان» جمع «نون» به معناى ماهى بزرگ است و گاه به «نهنگ» اطلاق مى‌شود.

[٤]. «غامرات» از ريشه «غمر» بر وزن «عمد» به معناى از بين بردن اثر چيزى است. سپس به آبهاى زيادى كه تمام چهره زمين يا موجودات درون آن را مى‌پوشاند، اطلاق شده است و درياى «غامر» همان درياى عميق است.

[٥]. «عاصفات» جمع «عاصفه» از ريشه «عصف» بر وزن «حذف» به معناى كاه است و «عاصف» به تندبادى گفته مى‌شود كه برگهاى خشكيده و كاه مانند را به هرطرف پراكنده مى‌كند و يا اشيا را همچون كاه از هم متلاشى مى‌سازد.