پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣٩ - شرح و تفسير دورنماى هولانگيز قيامت

وسعت و قلعه‌هاى محكم و سراهاى عزت برساند»؛ (فتمسّكوا بوثائقها [١]، و اعتصموا بحقائقها [٢]، تؤل‌ [٣] بكم إلى أكنان‌ [٤] الدّعة [٥] و أوطان السّعة، و معاقل‌ [٦] الحرز و منازل العزّ).

تعبير به‌ «وثائق» جمع وثيقه به معناى دستگيره محكم، اشاره به جنبه‌هاى ظاهرى تقواست و تعبير به‌ «حقائق» جمع حقيقت اشاره به جنبه‌هاى واقعى آن است.

جمله‌هاى چهارگانه‌اى كه در عبارت بالا به عنوان نتيجه (و جزاى شرط مقدّر) ذكر شده، نشان مى‌دهد كه تمسّك به تقوا هم سبب آرامش است و هم گشايش و هم محفوظ ماندن از خطرات و هم برخوردارى از عزّت.

آرى! هنگامى كه تقوا به معناى احساس مسئوليت الهى، بر جامعه حاكم شود، كمتر كسى به حقوق ديگرى تجاوز مى‌كند و دست به ظلم و ستم مى‌آلايد كه نتيجه آن آرامش است و هنگامى كه تقوا به معناى وظيفه‌شناسى حاكم شود، جامعه روزبه‌روز گسترش پيدا مى‌كند و هنگامى كه تقوا به معناى حالت بازدارندگى در مقابل دشمن، حاكم گردد، جامعه از شرّ آنان مصون خواهد ماند و مجموعه اين امور مايه عزّت و آبرو و سربلندى است.

[١]. «وثائق» جمع «وثيقه» چيزى است كه بر آن تكيه و اعتماد مى‌كنند.

[٢]. «حقائق» جمع حقيقت، معناى آن معروف و مشهور است؛ ولى بعضى از شارحان نهج البلاغه (ابن ابى الحديد) آن را به معناى رايت (پرچم) گرفته كه در هيچ‌يك از منابع لغت پيدا نشده است.

[٣]. «تؤل» (كه در اصل «تؤول» بوده و به جهت جزاى شرط مقدّر واقع شدن، مجزوم شده و به صورت تؤل درآمده) از ريشه «اول» بر وزن «قول» به معناى بازگشت، گرفته شده است، بنابراين جمله «تؤل بكم» مفهومش اين است كه شما را بازمى‌گرداند.

[٤]. «اكنان» جمع «كنّ» بر وزن «جن» به معناى ستر و پرده است.

[٥]. «دعة» به معناى استراحت و آرامش است.

[٦]. «معاقل» جمع «معقل» بر وزن «مسجد» به معناى ملجأ و پناهگاه و گاه به معناى كوه‌هاى بلند آمده كه مى‌تواند انسان را از خطر سيلاب و مانند آن نجات دهد.