پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤٨ - شرح و تفسير درياى هولناك دنيا

شرح و تفسير درياى هولناك دنيا

امام عليه السّلام در قسمت اوّل اين خطبه هنگامى كه مى‌خواهد دورانى را كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله در آن مبعوث شد يعنى عصر جاهليت را توضيح مى‌دهد، در سه جمله كوتاه چنين مى‌فرمايد: «خداوند پيامبرش را زمانى مبعوث كرد كه نه نشانه‌اى (از دين و ايمان) برپا بود، نه چراغ هدايتى روشن، و نه طريق حقى آشكار»؛ (بعثه حين لا علم قائم، و لا منار ساطع‌ [١]، و لا منهج واضح).

در زمانهاى گذشته جادّه‌هاى بيابانى و كوهستانى، مانند امروز روشن نبود. البتّه شاهراه‌ها به علت عبور و مرور زياد مشخص بود؛ ولى راههاى فرعى نامشخص بود براى اينكه مسافران راهها را گم نكنند روزها نشانه‌هايى به صورت ستون و مانند آن در جاى جاى جاده از ابتدا تا مقصد قرار مى‌دادند كه آن را «علم» مى‌ناميدند و شبها چراغى بالاى آن روشن مى‌كردند و به اين جهت نام منار به خود گرفت»، بنابراين اگر نشانه روزانه و چراغ شبانه و شاهراه واضح نبود، احتمال گمراهى رهروان راه بسيار زياد بود.

امام عليه السّلام مسير زندگى مردم را در عصر جاهليت به كوره راهى تشبيه مى‌كند كه نه نشانه‌اى در آن برپاست و نه چراغ روشنى‌بخش، و نتيجه آن همان ضلال مبين است كه درباره آنها قرآن بيان فرموده است: « «وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ» [٢]؛ و به يقين (مردم عصر جاهليّت قبل از قيام پيامبر اكرم) در گمراهى آشكار بودند». سپس امام در ادامه اين سخن، همه انسانها را مخاطب ساخته مى‌فرمايد: «اى بندگان خدا شما را به تقواى الهى سفارش مى‌كنم، و از دنياى فريبنده برحذر مى‌دارم، زيرا سرايى است ناپايدار، و جايگاه سختى و مشقت است. ساكنانش آماده سفر و مقيمانش ناگزير جدايى‌

[١]. «سطوع» به معناى بالا آمدن و گسترده شدن است و نور ساطع آن است كه اطراف خود را روشن مى‌سازد.

[٢]. جمعه، آيه ٢.