پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥ - ١- رمز پيچيدگى صفات خدا

آسمان و بررسى عجايب آفرينش مخلوقات، كار بسيار سختى است. هرانسانى در هرحد از علم و شعور باشد آثار علم و قدرت و عظمت او را در همه‌جا و در همه‌چيز مى‌بيند؛ ولى فهم كنه ذات و صفات او بسيار مشكل است، زيرا همان‌گونه كه امام عليه السّلام در خطبه بالا اشاره فرمود ما در اين‌جا گرفتار قياس گمراه‌كننده‌اى مى‌شويم، ما تنها صفاتى را مى‌شناسيم كه از طريق ابزار و ادوات و هيئات و آميخته با زمان و مكان مفهوم است.

بديهى است كسى كه مافوق زمان و مكان و ابزار و ادوات است و از هرنظر وجود او و صفاتش نامتناهى است درك آن براى ما مشكل و يا به تعبيرى غير ممكن است: «ما لتراب و ربّ الأرباب».

ما حتى قادر به درك اوصاف مخلوقات برتر همچون ملائكه مقرّبين نيستيم- همان‌گونه كه امام عليه السّلام در خطبه بالا اشاره كرد- تا چه رسد به درك صفات خالق آنها.

به همين دليل به ما دستور روشنى داده شده و در مرحله درك كنه ذات و صفات به علم اجمالى قناعت كنيم و براى درك علم تفصيلى نكوشيم كه در دسترس ما قرار نمى‌گيرد.

فى المثل ما مى‌دانيم: خدا از همه‌چيز آگاه و بر هرچيز قادر است اما آگاهى او از طريق صورتهاى ذهنى مانند ما انسانهاست؟ البتّه نه! پس از چه طريقى است دقيقا نمى‌دانيم.

اين حقيقتى است كه امام عليه السّلام در خطبه‌هاى نهج البلاغه كرارا به آن اشاره فرموده است مخصوصا در خطبه اشباح، (خطبه ٩١) به صورت گسترده‌اى به آن پرداخته است و ساير امامان معصوم عليهم السّلام به ورود در اين وادى هشدار داده‌اند كه مرحوم كلينى در كافى و صدوق در كتاب توحيد نمونه‌هايى از آن را نقل كرده‌اند.

عبد الملك اعين كه از اصحاب امام صادق عليه السّلام بود خدمتش نامه نگاشت كه گروهى در عراق خدا را با اوصاف جسمانى توصيف مى‌كنند! فدايت شوم اگر مصلحت مى‌دانى‌