پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤ - ١- رمز پيچيدگى صفات خدا

(فإنّما يدرك بالصّفات ذوو الهيئات و الأدوات، و من ينقضي إذا بلغ أمد حدّه بالفناء).

سپس اين بخش را با يك نتيجه‌گيرى روشن پايان مى‌دهد و مى‌فرمايد: «بنابراين معبودى جز او نيست، معبودى كه با نور خويش هرظلمتى را روشن ساخته و با تاريكى‌هايى كه آفريده هرنورى را در ظلمت فروبرده است»؛ (فلا إله إلّا هو، أضاء بنوره كلّ ظلام، و أظلم بظلمته كلّ نور).

شارحان نهج البلاغه در تفسير اين جمله يا به معناى مطابقى آن توجه كرده و گفته‌اند: منظور اين است كه با روشنايى روز، تاريكى شب را برمى‌چيند و به همه‌جا نور و روشنايى مى‌تابد و با تاريكى شب اشعه نورانى روز را جمع مى‌كند و ظلمتى آميخته با آرامش و سكوت بر همه‌جا حاكم مى‌سازد، و گاه معناى كنايى آن را در نظر گرفته و گفته‌اند: منظور از ظلمتها اخلاق زشت است كه با نور معرفت الله از صفحه روح انسان برچيده مى‌شود و در مقابل، كسانى كه در ظلمت جهل و عدم معرفت پروردگار گرفتار شوند، انوار فضيلت و اخلاق انسانى از وجودشان برچيده خواهد شد.

آرى با توجه به امكان تفسير آن بر وفق معناى مطابقى و عدم وجود قرينه بر معناى كنايى، ضرورتى براى تفسير كنايى به نظر نمى‌رسد، هرچند جمع ميان هردو معنا مانعى ندارد.

١- رمز پيچيدگى صفات خدا

بارها گفته‌ايم به همان اندازه كه راه خداجويى روشن و هموار است طريق خداشناسى پيچيده است و به بيان ديگر علم به وجود خدا از طريق مطالعه اسرار آفرينش در زمين و