ظاهر اين است كه امام عليه السّلام با اين سخن مى‌خواهد به او بفهماند كه مفهوم تقوا به‌طور اجمال روشن است تو مرد عمل باش، مشكلى در كار نيست. امام عليه السّلام براى تشويق او به تقوا به بيان نتيجه مى‌پردازد.

به هرحال امام عليه السّلام در آغاز خطبه به بيان اين نكته مهم مى‌پردازد كه خدا از همگان بى‌نياز است و اگر دستورات سنگين و متعددى درباره تقوا در اين خطبه مى‌آيد، براى افزودن به جاه و جلال خدا نيست، بلكه براى پيمودن راه تكامل انسان است، مى‌فرمايد:

«اما بعد (از حمد و ثناى الهى)، خداوند منزّه و والا خلق را آفريد در حالى كه از اطاعتشان بى‌نياز بود و از معصيتشان ايمن، زيرا نه عصيان گنه‌كاران به او زيان مى‌رساند (و بر دامان كبريايى‌اش گردى مى‌نشاند) و نه اطاعت مطيعان به او نفعى مى‌بخشد»؛ (أمّا بعد، فإنّ اللّه- سبحانه و تعالى- خلق الخلق حين خلقهم غنيّا عن طاعتهم، آمنا من معصيتهم، لأنّه لا تضرّه معصية من عصاه، و لا تنفعه طاعة من أطاعه).

دليل آن روشن است، زيرا اوّلا خداوند وجودى است بى‌نهايت از هرجهت و كامل مطلق و چنين وجودى كمبود و نقصانى ندارد كه بخواهد از طريق ستايش و اطاعت بندگان كمالى بپذيرد و اگر همه كائنات هم كافر شوند بر دامن كبرياييش گردى نمى‌نشيند، زيرا مخلوقات ناتوان‌تر از آنند كه بتوانند زيانى به ذات پاكش برسانند. ثانيا مخلوقات هرچه دارند از اوست و از بركات فيض او و بازگرداندن فيض او به او معنا ندارد.

همگى ريزه‌خوار خوان نعمت او، بلكه وابسته به وجود اويند كه اگر لحظه‌اى رابطه آنها با خدا قطع شود، نابود مى‌شوند: (اگر نازى كند از هم، فروريزند قالبها).

آن‌گاه امام عليه السّلام به وضع مادى مردم در دنيا مى‌پردازد كه در واقع مقدمه‌اى است براى بيان جنبه‌هاى معنوى كه بعد از آن ذكر شده است و با دو جمله، همه‌چيز را در جهات زندگى مادى مردم بيان كرده است، مى‌فرمايد: « (خدا بعد از آفرينش خلق)، روزى و معيشت آنان را (با روش حكيمانه‌اى) در ميان آنان تقسيم كرد و هريك را در جايگاه‌