پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨ - شرح و تفسير عجز ما از درك صفات او

همان كسى است كه با موسى سخن گفت و آيات بزرگش را به او نشان داد بى‌آنكه نياز به اعضا و ابزار و زبان و حنجره داشته باشد. اى كسى كه خود را براى بيان اوصاف پروردگارت به زحمت افكنده‌اى! اگر راست مى‌گويى جبرئيل و ميكائيل و لشكر فرشتگان مقربين را وصف كن، همانها كه در بارگاه قدس به عبادت و خضوع مشغولند و عقولشان از اين كه خداوند احسن الخالقين را وصف كند در حيرت فرومانده است. (آرى!) كسى را مى‌توان با صفات شناخت كه داراى هيأت و اعضا و ابزارى باشد و عمرش در زمان معينى سپرى گردد، معبودى جز او نيست معبودى كه با نور خويش هرظلمتى را روشن ساخته و با تاريكيهايى كه آفريده هرنورى را در ظلمت فروبرده است.

شرح و تفسير عجز ما از درك صفات او

امام عليه السّلام بعد از بيان عظمت خلقت و قدرت خدا و ذكر نشانه‌هاى او در جهان هستى، بيان صفات پروردگار را پى مى‌گيرد و در اين فراز، بخش مهمى از صفات ثبوتيه و سلبيه و صفات فعل را بسيار زيبا شرح مى‌دهد و درس خود را در طريق معرفة اللّه براى مخاطبان تكميل مى‌كند.

نخست از ازليّت خداوند دم مى‌زند كه البتّه با ابديت او توأم است، مى‌فرمايد: «ستايش مخصوص خداوندى است كه پيش از آنكه كرسى يا عرش يا آسمان يا زمين يا جن و انس موجود باشند وجود داشته است»؛ (و الحمد للّه الكائن قبل أن يكون كرسيّ أو عرش، أو سماء أو أرض، أو جانّ أو إنس).

اين امور ششگانه اشاره به مجموعه عالم است، زيرا آنها اصل و اساس و بقيه تابع هستند. در هرحال، اين جمله اشاره به يكى از مهم‌ترين اوصاف جمال الهى است كه بقيه صفات به آن بازمى‌گردد و آن نامتناهى بودن ذات پاك او از هرنظر است. همه مخلوقات زمان و تاريخ حدوثى دارند جز ذات پاك او كه از ازل بوده و تا ابد ادامه دارد؛ از