پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٨ - شرح و تفسير از سرنوشت فرزندان اسماعيل و اسحاق عبرت بگيريد!

اشاره به اينكه زندگى پربركت شهرى و روستايى را از آنها گرفتند و آنان را به بيابانها راندند و در محيطهاى بى‌آب و علف آواره ساختند.

در ادامه مى‌افزايد: «آنان را به صورت گروهى فقير و مسكين، همنشين شتران مجروح و لباسهاى پشمين خشن ساختند. (شغلشان ساربانى، خوراكشان شير شتر، لباس و خيمه‌هايشان از پشمهاى خشن تهيه مى‌شد) آنها را ذليل‌ترين امتها از نظر محل سكنا قرار دادند و در بى‌حاصل‌ترين زمينها ساكن كردند. نه در پناه كسى بودند كه از حمايت او كمك گيرند و نه در سايه الفت و اتحادى كه بر عزتش تكيه كنند»؛ (فتركوهم عالة [٨] مساكين إخوان دبر [٩] و وبر [١٠]، أذلّ الأمم دارا، و أجدبهم قرارا لا يأوون‌ [١١] إلى جناح دعوة يعتصمون بها، و لا إلى ظلّ ألفة يعتمدون على عزّها).

سپس امام به شرح نتيجه اين وضع پرداخته، مى‌فرمايد: «حالات آنها ناآرام، قدرتها پراكنده جمعيت انبوهشان متفرق شد. در بلايى شديد و جهلى فراگير فرورفتند، دختران زنده‌به‌گور شده، بتهاى مورد پرستش، قطع رحمها و جنگها و غارتهاى پى در پى از آثار آن بود»؛ (فالأحوال مضطربة، و الأيدي مختلفة، و الكثرة متفرّقة، في بلاء أزل‌ [١٢]، و أطباق جهل! من بنات موؤودة [١٣]، و أصنام معبودة، و أرحام مقطوعة،

[٨]. «عالة» جمع «عائل» به معناى فقير است و «عيلولة» برطرف ساختن نيازهاى ديگرى است.

[٩]. «دبر» جمع «دبرة» بر وزن «شجره» يعنى جراحت و زخم پشت حيوان.

[١٠]. «وبر» پشم شتر (و گاه به خصوص كرك گفته مى‌شود) و منظور از اخوان وبر در عبارت بالا، ساربانى شتر است.

[١١]. «يأوون» از ريشه «اواء» بر وزن «كتاب» به معناى وارد شدن و سكنا گزيدن در مكانى است.

[١٢]. «ازل» به معناى تنگ و سخت است؛ به معناى حبس كردن نيز آمده است.

[١٣]. «موؤدة» از «وأد» بر وزن «رعد» در اصل به معناى ثقل و سنگينى است. سپس به دخترانى كه در زير خاك در عصر جاهليت پنهان مى‌كردند نيز اطلاق شده، زيرا آنها را در زير خاك پنهان مى‌كردند و انبوهى خاك و سنگ به روى آنها مى‌ريختند.