پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٦ - شرح و تفسير از سرنوشت فرزندان اسماعيل و اسحاق عبرت بگيريد!

حمايت او كمك گيرند و نه در سايه الفت و اتحادى كه بر عزتش تكيه كنند، وضع آنها ناآرام، قدرتها پراكنده، جمعيّت انبوهشان متفرق شد. در بلايى شديد و جهلى فراگير فرو رفتند، دختران زنده‌به‌گور شده، بتهاى مورد پرستش، قطع رحمها و جنگها و غارتهاى پى‌درپى از آثار آن دوران بود.

شرح و تفسير از سرنوشت فرزندان اسماعيل و اسحاق عبرت بگيريد!

امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به دنبال بحث مشروحى كه در بخشهاى قبل درباره عوامل پيروزى و شكست اقوام پيشين بيان فرمود، انگشت روى مصاديق عينى اين مطلب مى‌گذارد و دست مخاطبان خويش را گرفته، به اعماق تاريخ گذشته مى‌برد و سرگذشت فرزندان اسماعيل و اسحاق و بنى اسرائيل را به آنها نشان مى‌دهد تا از آن عبرت بگيرند، مى‌فرمايد: «حال كه چنين است از سرنوشت فرزندان اسماعيل و اولاد اسحاق و يعقوب، درس عبرت بياموزيد، و چقدر احوال امتها يكسان و سرنوشتها شبيه يكديگر است»؛ (فاعتبروا بحال ولد إسماعيل و بني إسحاق و بني إسرائيل عليه السّلام. فما أشدّ اعتدال‌ [١] الأحوال، و أقرب اشتباه‌ [٢] الأمثال!).

به اين ترتيب امام به آنها توصيه مى‌كند كه با مقايسه حال خود به پيشينيان، عوامل پيروزى را از شكست بشناسند و در دام شيطان و هواى نفس و تعصب و غرور گرفتار نشوند.

بايد توجه داشت كه فرزندان ابراهيم به سه شاخه تقسيم شدند. يك شاخه‌

[١]. «اعتدال» معناى معروفى دارد و آن ميان حدّ افراط و تفريط است و معناى ديگرى و آن مساوات دو چيز و شباهت آنها به يكديگر است (هركدام عدل ديگرى است) و در عبارت بالا همين معنا مراد است.

[٢]. «اشتباه» نيز دو معنا دارد؛ نخست در فهم يا انجام چيزى راه خطا رفتن و دوم شباهت دو چيزى به يكديگر است و در اينجا معناى دوم اراده شده است.