پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٥ - شرح و تفسير از سرگذشت پيشينيان عبرت بگيريد

(پيروزى و شكست) بينديشيد به سراغ امورى برويد كه موجب عزّت و اقتدار آنان شد؛ دشمنان را از آنها دور كرد؛ عافيت و سلامت را براى آنان گسترش داد؛ نعمتها مطيعشان شد و كرامت و شخصيت، رشته خود را به آنان پيوست»؛ (فإذا تفكّرتم في تفاوت حاليهم، فالزموا كلّ أمر لزمت العزّة به شأنهم، و زاحت الأعداء له عنهم، و مدّت العافية به عليهم، و انقادت النّعمة له معهم، و وصلت الكرامة عليه حبلهم).

سپس امام، عواملى را كه باعث فراهم شدن اين امور پنجگانه (عزّت، شكست دشمن، عافيت، نعمت و كرامت) شد به اين صورت بيان مى‌فرمايد: « (اين امور عبارتند از) پرهيز از تفرقه و پراكندگى، تأكيد بر الفت و اتحاد، تشويق يكديگر به آن و سفارش نمودن به انجام آن است»؛ (من الاجتناب للفرقة، و اللّزوم للألفة، و التّحاضّ عليها، و التّواصي بها).

اين عوامل چهارگانه گرچه همه به مسئله اتحاد و وحدت بازمى‌گردد؛ ولى هريك از تعبيرات ناظر به نكته‌اى است؛ اجتناب از فرقه ناظر به نفى عوامل تفرقه است و لزوم الفت، ناظر به اثبات عوامل وحدت است. «تحاض» اشاره به تشويق است (احتمالا تشويقهاى عملى) و «تواصى» اشاره به سفارش كردن از طريق بيان است. و همه اينها در مسير اتحاد صفوف و يكدلى است.

سپس امام عليه السّلام به جنبه منفى اين مسئله؛ يعنى تفرقه و عوامل آن مى‌پردازد و با تعبيرى پرمعنا به آنها هشدار مى‌دهد كه از عوامل اختلاف به شدت بپرهيزند، مى‌فرمايد:

«از هركارى كه ستون فقرات آنها را درهم شكست و قدرتشان را سست كرد اجتناب كنيد»؛ (و اجتنبوا كلّ أمر كسر فقرتهم‌ [١]، و أوهن منّتهم‌ [٢]).

[١]. «فقره» به معناى مهره پشت است كه جمع آن «فقرات» است و به منزله ستونى است كه پشت انسان را نگه مى‌دارد و به او اجازه خم و راست شدن مى‌دهد.

[٢]. «منّه» به معناى قوّت است و «منّت» بر وزن «عزّت» به معناى نعمت بزرگ است كه موجب قدرت و قوت مى‌شود و به گفته راغب در مفردات در اصل از «منّ» كه واحد وزن است گرفته شده است.