پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٠ - شرح و تفسير چرا كعبه در ميان باغهاى سرسبز نيست؟

درخشش بود، سبب مى‌شد شك و ترديد در سينه‌ها كمتر رخنه مى‌كرد و نيازى براى تلاش ابليس جهت سيطره بر قلوب نبود و وسوسه‌هاى پنهانى از مردم منتفى مى‌شد»؛ (و لو كان الإساس‌ [١] المحمول عليها، و الأحجار المرفوع بها، بين زمرّدة خضراء، و ياقوته حمراء، و نور و ضياء، لخفّف ذلك مصارعة [٢] الشّكّ في الصّدور، و لوضع مجاهدة إبليس عن القلوب، و لنفى معتلج‌ [٣] الرّيب من النّاس).

به يقين برنامه‌اى همچون حج براى اين تنظيم شده كه انسان در پرتو آن با هواى نفس و وسوسه‌هاى شيطانى مبارزه كند و هرگاه اين مراسم، منظره جالبى داشته باشد اين مبارزه كم‌رنگ خواهد شد؛ ولى هنگامى كه با زحمت و مشقّت و در محيطى خشك و ساده برگزار گردد وسوسه‌هاى شياطين و هواى نفس، فعّال مى‌شود و اينجاست كه بازار مبارزه، داغ و بندگان باايمان، نيرومند و قوى مى‌شوند و آثار تربيتى حج در آنها آشكار مى‌گردد. منظور از «مصارعة الشّكّ» مبارزه وسوسه‌ها و شك و ترديدها از درون با قلب مؤمن است و منظور از «مجاهده ابليس» وسوسه‌هاى او از برون است و مفهوم‌ «معتلج الرّيب» تلاطم امواج ترديدهاست كه در تكاليف شاقّ مذهبى، گاهى مؤمنان را تكان مى‌دهد. و «شكّ» و «ريب» را گرچه به يك معنا تفسير كرده‌اند؛ ولى به گفته بعضى از ارباب لغت، «ريب» به معناى شكّ و ترديدى است كه بعدا پرده از روى آن برداشته مى‌شود، در حالى كه شك ممكن است همچنان باقى بماند.

آنگاه امام در يك نتيجه‌گيرى كلّى چنين مى‌فرمايد: «ولى خداوند، بندگانش را با انواع‌

[١]. «اساس» به كسر همزه جمع «اس» (به فتح همزه يا به كسر يا به ضم) به معناى پايه و شالوده است.

[٢]. «مصارعة» به معناى كشتى گرفتن و مبارزه، از «صرع» بر وزن «فرع» به معناى به زمين افكندن گرفته شده است و بيمارى «صرع» را از اين جهت «صرع» گفته‌اند كه انسان، غش مى‌كند و او را به زمين مى‌افكند.

[٣]. «معتلج» به معناى «تلاطم» از ريشه «اعتلاج» يعنى نزاع كردن با يكديگر و برآشفتن و به تلاطم افتادن.