پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٦ - شرح و تفسير سرنوشت دنيا و دنياپرستان

واژه‌ «حرب و سلب، و نهب» هرچند همه به معناى غارت كردن و بردن اموال كسى است؛ ولى به نظر مى‌رسد در ميان آنها تفاوت دقيقى است‌ «حرب» آن است كه همه اموال كسى را ببرند، زيرا در لغت به عنوان «اخذ جميع ماله» تفسير شده است؛ ولى «سلب» غالبا به معناى بردن لباس افراد و آنچه در دست دارند تفسير شده است و لذا در حديث داريم: «من قتل قتيلا فله سلبه؛ كسى كه در ميدان جنگ فردى را به قتل برساند لباس و سلاحش از آن اوست». [١]

و اما «نهب» كه در لغت به معناى غنيمت گرفتن و غارت كردن آمده است ممكن است اشاره به غارتهاى گروهى و دسته‌جمعى باشد، بنابراين معناى كلام امام عليه السّلام اين مى‌شود كه: دنيا گاه تمام هستى انسان را مى‌برد و گاه بخشى از آن را و گاه گروهى از غارتگران به عناوين مختلف بر سر كار مى‌آيند و اموال گروههايى از مردم را به غارت مى‌برند.

آرى، به راستى دنيا- اگر خوب دقت كنيم- ميدان كارزارى است كه غارتگران در آن به جان هم افتاده‌اند و غارت در اشكال مختلف آن صورت مى‌گيرد و سرانجامش‌ «عطب» يعنى هلاكت و نابودى است و اينها همه در حالى است كه همه انسانها در آستانه سفر، به جهان ديگر قرار دارند و كسى از فرداى خود باخبر نيست. سپس امام عليه السّلام در سه جمله ديگر به بخش ديگرى از مشكلات و معايب دنيا اشاره كرده مى‌فرمايد: «راههايش حيرت‌زا، گريزگاههايش ناتوان‌كننده و مقاصدش يأس‌آور و نوميدى زاست»؛ (قد تحيّرت مذاهبها، و أعجزت مهاربها [٢]، و خابت مطالبها).

اشاره به اينكه انسانهاى بيدار هرگاه بخواهند از مشكلات آن نجات و رهايى يابند آن هم كار آسانى نيست. تشخيص دادن راه فرار در آن بسيار مشكل و پيدا كردن گريزگاه بسيار پيچيده است.

[١]. بحار الانوار، جلد ٤١، صفحه ٧٣. اين حديث از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله نقل شده و نيز در سنن بيهقى، جلد ٦، صفحه ٣٠٧ و ٣٠٩ نيز آمده است.

[٢]. «مهارب» جمع «مهرب» بر وزن «مطلب» به معناى گريزگاه از ريشه حرب بر وزن چرب به معناى گريختن گرفته شده است.