پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٢ - شرح و تفسير خلقت بديع خداوند

مبعوث كرد كه مردم غرق گناه و جهل بودند و در ميان امواج حيرت و سرگردانى دست و پا مى‌زدند. افسار هلاكت، آنها را به هرسو مى‌كشيد و قفل‌هاى نادانى و گمراهى بر قلب‌هايشان زده شده بود.

شرح و تفسير خلقت بديع خداوند

امام عليه السّلام در بخش اوّل اين خطبه كه از فصيح‌ترين خطبه‌هاى آن حضرت است از حمد خدا آغاز مى‌كند و او را به سه وصف مى‌ستايد و عرضه مى‌دارد: «ستايش ويژه خداوندى است كه حمد و ثنايش همه آفريده‌ها را فراگرفته و سپاهش پيروز و مجد و عظمتش متعالى است»؛ (ألحمد للّه الفاشى‌ [١] في الخلق حمده، و الغالب جنده، و المتعالي جدّه).

تعبير به‌ «الفاشى في الخلق حمده» كه از گستردگى حمد خداوند در ميان همه مخلوقات خبر مى‌دهد؛ ممكن است اشاره به اين باشد كه همه اقوام باايمان او را حمد و ثنا مى‌گويند و يا اشاره به حمد و سپاسى است كه همه موجودات جهان به ويژه نعمتهاى پروردگار با زبان حال يا زبان قال، حمد و تسبيح او را مى‌گويند.

پيروز بودن لشكر خدا از آن رو است كه نه تنها فرشتگان الهى بلكه همه عالم سپاه و لشكر خداست و هيچ كس و هيچ چيز تاب مقاومت در برابر آنها را ندارد: «وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» [٢]

جمله‌ «و المتعالي جدّه» برگرفته از آيه شريفه‌ «وَ أَنَّهُ تَعالى‌ جَدُّ رَبِّنا» [٣] است و با توجه به اينكه «جدّ» در اينجا به معناى عظمت است، اشاره به اين است كه عظمت ذات‌

[١]. «الفاشى» از ريشه «فشو» بر وزن «كشف» به معناى گسترش يافتن و منتشر شدن گرفته شده است.

[٢]. فتح، آيه ٧.

[٣]. جن، آيه ٣.