پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٩ - شرح و تفسير دستورهايى براى نجات از فتنه

اين سخن اشاره به آن است كه اگر مردم با فتنه‌ها همكارى نكنند و نه تنها وارد فتنه نشوند، بلكه از آن دورى گزينند و راه را براى عبور آن باز بگذارند، ضايعاتش بسيار كمتر است؛ درست مانند سيلاب عظيمى كه مردم توانايى بر كنترل آن ندارند؛ ولى اگر راه آن را باز گذارند كه به درّه‌ها و دشت‌ها سرازير شود ضايعاتش كمتر از آن است كه وارد آن شوند و در درون آن قرار گيرند.

آن‌گاه در ادامه به ذكر علّت پرداخته، مى‌فرمايد: «به جانم سوگند! مؤمنان (اگر خود را كنار نكشند) هلاك مى‌شوند؛ اما غير مسلمانان از آن جان سالم به در مى‌برند»؛ (فقد لعمري يهلك في لهبها المؤمن، و يسلم فيها غير المسلم).

اشاره به اينكه موج فتنه به قدرى قوى است كه مؤمنان اگر بخواهند با آن به مقابله برخيزند نابود مى‌شوند و غير آنها كه خود را كنار مى‌كشند سالم مى‌مانند. در چنين مواردى نبايد نيروها را بيهوده از دست داد، بلكه بايد آنها را حفظ كرد و منتظر فرصت مناسب بود. اين همان چيزى است كه فلسفه اصلى تقيّه را در مسائل دينى و اجتماعى و سياسى تشكيل مى‌دهد، حفظ نيروها و انتظار فرصت.

در پايان خطبه امام عليه السّلام اشاره به موقعيت خود مى‌كند تا غافلان بيدار شوند و از وجود پرفيض او بهره گيرند، مى‌فرمايد: «مثل من در ميان شما همچون چراغ در تاريكى است كه هركس در ظلمت قرار گيرد از نور آن بهره مى‌برد. اى مردم بشنويد و سخنانم را حفظ كنيد و گوشهاى قلب خود را آماده سازيد تا كلامم را كاملا بفهميد»؛ (إنّما مثلي بينكم كمثل السّراج في الظّلمة، يستضي‌ء به من ولجها. فاسمعوا أيّها النّاس وعوا [١٠]، و أحضروا آذان قلوبكم تفهموا).

[١٠]. «عوا» از ريشه «وعى» بر وزن «سعى» به معناى نگاه داشتن و فهميدن و حفظ كردن است و چون به صيغه امر و فعل مضارع درآيد، واو، از آن حذف مى‌شود.