نخست مى‌فرمايد: «اى مردم! افسار اين حيوانات (اشاره به فتنه‌هاست) را كه بارهاى سنگينى بر پشت دارند از دست خود رها سازيد»؛ (أيّها النّاس، ألقوا هذه الأزمّة [١] الّتي تحمل ظهورها الأثقال من أيديكم).

اين جمله كنايه از اين است كه حوادثى در اطراف شما رخ مى‌دهد كه بارهاى فتنه و فساد را بر دوش دارند، شما رهبرى آنها را به عهده نگيريد و به پيشرفت آن كمك نكنيد و در واقع دستور قرآن مجيد را به آنها يادآور مى‌شود كه مى‌فرمايد: « «وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ» همكارى و كمك به گناه و تجاوز بر ديگران، نكنيد». [٢]

سپس مى‌افزايد: «هرگز از اطراف پيشواى خود پراكنده نشويد كه سرانجام، خويشتن را به موجب اعمال خود نكوهش خواهيد كرد، خود را در آتش فتنه‌اى كه در پيش است نيفكنيد و از مسير آن دورى گزينيد. وسط راه را براى عبور آن، باز گذاريد»؛ (و لا تصدّعوا [٣] على سلطانكم فتذمّوا غبّ‌ [٤] فعالكم. و لا تقتحموا [٥] ما استقبلتم من فور [٦] نار الفتنة، و أميطوا [٧] عن سننها [٨]، و خلّوا قصد السّبيل‌ [٩] لها).

[١]. «ازمّة» جمع «زمام» به معناى افسار است.

[٢]. مائده، آيه ٢.

[٣]. «تصدّعوا» از ريشه «صدع» بر وزن «صبر» در اصل به معناى شكافتن است. سپس به معناى پراكنده شدن و اختلاف يا افشاى چيزى آمده است. در اين خطبه به همان معناى پراكنده شدن است.

[٤]. «غبّ» آخر و عاقبت چيزى است؛ ولى گاه به معناى يك روز در ميان نيز آمده است و در اين خطبه يعنى اوّل.

[٥]. «تقتحموا» از ريشه «اقتحام» انداختن خود در چيزى بدون مطالعه است.

[٦]. «فور» و «فوران» به معناى جوشش و جوشيدن است.

[٧]. «اميطوا» از ريشه «ميط» بر وزن «صيت» به معناى دور شدن گرفته شده و هنگامى كه به باب افعال مى‌رود به معناى دور ساختن است.

[٨]. «سنن» به معناى راه و طريق است و «سنن» بر وزن «كهن» جمع «سنّت» به معناى روشهاست.

[٩]. «قصد السبيل» يعنى وسط راه؛ خواه راه حق باشد يا باطل؛ ولى در بسيارى از موارد بر معناى راه ميانه مستقيم حقّ، اطلاق مى‌شود. قرآن مجيد مى‌گويد: «وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ» (نحل، آيه ٩) و در اين خطبه به معناى اوّل است كه مطلق ميانه راه باشد.