پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٤ - شرح و تفسير تداوم خلقت و فنا

شرح و تفسير تداوم خلقت و فنا

در اين بخش كه آخرين بخش خطبه است امام عليه السّلام به دنبال بيان روشنى كه درباره اهداف ايجاد جهان آفرينش بيان فرمود از فناى اين جهان و هدف سخن مى‌گويد و مى‌فرمايد: «سپس خداوند موجودات را بعد از ايجاد نابود مى‌كند؛ نه به سبب خستگى از تدبير و اداره آنها و نه براى اينكه (با فناى آنها) آسايشى يابد؛ و نه به جهت (رفع) رنج سنگينى كه از ناحيه آنها بر او وارد مى‌شود و نه اينكه طول بقاى موجودات اسباب ملالت اوست، و اين امر او را به تسريع در فناى آنها دعوت مى‌كند»؛ (ثمّ هو يفنيها بعد تكوينها، لا لسأم‌ [١] دخل عليه في تصريفها و تدبيرها، و لا لراحة واصلة إليه، و لا لثقل شي‌ء منها عليه. لا يملّه طول بقائها فيدعوه إلى سرعة إفنائها).

زيرا همه اين امور خستگى و ناتوانى و ملالت و طلب استراحت، از محدود بودن قدرت و توان فاعل ناشى مى‌شود و آن كس كه قدرتش بى‌پايان است در معرض هيچ‌يك از اين حوادث نيست. اينها همه از صفات ممكنات است و اگر كسى توهم چنين صفاتى را براى خدا كند گرفتار اشتباه بزرگ تشبيه (واجب به ممكن) شده است.

در اينجا اين سؤال مطرح شده كه مگر كسى چنين احتمالاتى را درباره خداوند مى‌دهد كه امام در مقام نفى آن است؟

بدون شك صاحبان عقول مستقيمه چنين احتمالى را به فكر خود راه نمى‌دهند؛ ولى ممكن است افراد عادى گرفتار چنين وسوسه‌هايى بشوند؛ آنهايى كه خدا را جسم مى‌دانند و چشم و گوش و دست و پا و گيسوان او قائل شده‌اند چه جاى تعجب كه گرفتار

[١]. «سأم» به معناى خستگى و ملالت است و اگر مى‌بينيم در جمله‌هاى بعد ملامت نيز نفى شده، تكرار نيست، بلكه در جمله نخست، ملالت ناشى از تدبير جهان از ذات پاك خداوند نفى شده و در جمله آخر ملالت ناشى از طول بقاى جهان.