پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣١ - ١ معاد جسمانى و اعاده معدوم

«بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ» روزى كه آسمان را چون طومارى درهم مى‌پيچيم سپس همان گونه كه آفرينش را آغاز كرديم بازگردانيم». [١]

سپس افزوده‌اند: همه انبيا، به خصوص پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله خبر از فناى اين جهان داده‌اند و افزوده‌اند كه فلاسفه با اين امر مخالفت كرده‌اند نه به اين جهت كه فناى عالم غير ممكن است، بلكه به اين جهت كه با بقاى علت كه ذات پاك خداست، معدوم شدن اين جهان ممكن نيست.

سپس به شرح مسئله امتناع اعاده معدوم پرداخته‌اند و به ترديد بعضى در مسئله معاد جسمانى اشاره كرده‌اند؛ ولى حق اين است كه نه فناى عالم غير ممكن است، زيرا خداوند فاعل مختار است و هنگامى كه مصلحت بداند چيزى را ايجاد مى‌كند و اگر مصلحت بداند آن را به ديار عدم مى‌فرستد، و نه مسئله معاد جسمانى جاى ترديد است، زيرا قرآن با صراحت در آيات بى‌شمارى به آن اشاره كرده و هيچ دليل عقلى بر امتناع آن وجود ندارد. [٢]

مسئله محال بودن اعاده معدوم نيز ارتباطى به مسئله معاد ندارد، زيرا اگر مى‌گوييم اعاده معدوم محال است؛ يعنى بازگرداندن آن چيز با همه خصوصيات حتى زمان و مكان محال است و به يقين زمانى كه سپرى شد بازنمى‌گردد؛ ولى بازگشت انسان‌ها در معاد و رستاخيز مفهومش بازگشت زمان و مكان گذشته نيست، زيرا هيچ عاقلى نمى‌گويد همان زمانى كه در دنيا در آن مى‌زيستند در قيامت بازمى‌گردد، بلكه منظور بازگشتن انسان با همه ويژگيهاى او در زمان و مكان ديگر است. مثلا هنگامى كه حضرت مسيح مرده‌اى را زنده كرد به يقين همان شخص سابق بود، هرچند در زمان و مكان ديگرى زنده شد.

احياى اموات در قيامت نيز چنين است.

[١]. انبياء، آيه ١٠٤.

[٢]. شرح اين مطلب را در پيام قرآن بحث معاد جسمانى مطالعه فرماييد.