٣. مورچه‌ها در اندام كوچك خود كه گاهى فقط به دو ميليمتر مى‌رسد تمام دستگاههايى را كه در يك حيوان عظيم الجثه است، دارا هستند و حتى چيزى بيش از او دارند، پاهاى اضافى و شاخكهايى كه آنها را با محيط خود آشنا مى‌سازد و عقل و هوش اجتماعى قوى و آينده‌نگرى.

٤. بسيارى از مورچه‌ها، حشرات ديگر را به خدمت خود درمى‌آورند و از آنها استفاده مى‌كنند (در واقع نوعى دامدارى دارند) از جمله مورچه گندمزار يكى از اين نوع مورچه‌هاست. جانورى كه مورد استفاده اين نوع مورچه قرار مى‌گيرد، شپشه‌هاى گياهى است. اين حشرات اگر خشمگين شوند مايع شيرينى مانند عسل ترشح مى‌كنند و مورچه‌ها از آن بهره مى‌گيرند.

بعضى ديگر از مورچه‌ها، حشرات مخصوصى را كه در پوست درختان تخم مى‌گذارند يا سوسكها را به خدمت خود درمى‌آورند.

٥. اگر تعجب نكنيد گروهى از مورچه‌ها دست به كشاورزى مى‌زنند. نوعى مورچه كه به نام مورچه چترى ناميده مى‌شود، باغچه‌اى در اطراف لانه خود ترتيب مى‌دهد و در آن قارچهاى كوچك مى‌پروراند. مورچه‌هاى كارگر براى رشد قارچها قطعات كوچكى از برگها را جدا مى‌كنند و با خود مى‌آورند. هنگامى كه مورچه كارگر قطعه‌اى از برگ را با خود مى‌آورد گويى چترى بالاى سر دارد و به همين دليل به اين نام ناميده شده است.

٦. نوعى از مورچه‌ها به مورچه‌هاى سپاهى ناميده شده‌اند كه مانند عشاير از جايى به جاى ديگر كوچ مى‌كنند. آنها حشراتى واقعا درنده هستند كه حتى فيلها سعى مى‌كنند سر راه آنها قرار نگيرند وگرنه صدمه زيادى به آنها مى‌زنند.

گروهى از اين مورچگان كه در مناطق حارّه زندگى مى‌كنند گوشت‌خوارند و هرگاه دسته‌جمعى به جانورى حمله كنند به زودى از پاى در مى‌آيد و در مدت كمى همه عضلات حيوان را مى‌خورند و تنها اسكلتى از او به جاى مى‌ماند.

٧. مورچه‌ها معمولا سرى بزرگ و كمرى باريك دارند و نسبت به جثه خود بسيار قوى و پرزورند چنان‌كه دانه‌اى را كه چندين برابر آنها وزن دارد با دندان مى‌گيرند و از ديوار بالا