پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٠ - شرح و تفسير اگر اميد شهادت نداشتم

ملامت و سرزنش مى‌كند و نقطه‌هاى ضعف آنها را بر مى‌شمرد، و از آينده آنها اظهار يأس و نوميدى مى‌كند، نخست چنين مى‌فرمايد: «به خدا سوگند اگر اميدم به شهادت هنگام برخورد با دشمن، نبود- هر گاه چنين توفيقى نصيب من شود- مركب خويش را آماده مى‌كردم، و از شما دور مى‌شدم و مادامى كه نسيم‌هاى جنوب و شمال در حركتند (هرگز) شما را طلب نمى‌كردم» (و اللّه لو لا رجائي الشّهادة عند لقائي العدوّ- و لو قد حمّ‌ [١] لي لقاؤه- لقرّبت ركابي ثمّ شخصت‌ [٢] عنكم فلا أطلبكم ما اختلف جنوب و شمال).

تعبير به (ما اختلف جنوب و شمال) اشاره به اين است كه من هرگز به سراغ شما نخواهم آمد. اين تعبير شبيه چيزى است كه در يكى ديگر از كلمات آن حضرت آمده است كه وقتى به او پيشنهاد تبعيض در تقسيم بيت المال كردند، فرمود: «آيا به من دستور مى‌دهيد كه براى پيروزى خود از جور و ستم در حق كسانى كه بر آنها حكومت مى‌كنم، استمداد جويم» «و اللّه لا اطور به ما سمر سمير و ما امّ نجم في السّماء نجما؛ به خدا سوگند تا عمر من باقى است و ستارگان آسمان در پى يكديگر طلوع و غروب دارند دست به چنين كارى نمى‌زنم» [٣].

در اين جا سه سؤال پيش مى‌آيد: نخست اين كه: چگونه حضرت مى‌فرمايد: من به خاطر اميد به شهادت در ميان شما مانده‌ام و گر نه شما را ترك مى‌گفتم؟ در حالى كه امام عليه السّلام در چند جمله قبل فرمود: من بايد در ميان شما بمانم تا تدبير لشكر كنم و امنيّت منطقه را برقرار سازم، و سرپرستى بيت‌

[١] «حمّ» از مادّه «حمّ» (بر وزن غم) به معنى مقدّر ساختن چيزى است بنا بر اين جمله (قد حمّ لى) مفهومش اين است كه اگر چنين امرى براى من مقدر شده باشد يا چنين توفيقى نصيب من شود.

[٢] «شخصت» از مادّه «شخوص» به معنى نقل مكان از محلى به محل ديگر گرفته شده است.

[٣] نهج البلاغه، خطبه ١٢٦.