پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠٨ - شرح و تفسير فلسفه آزمايشهاى الهى

الثّواب جزاء، و العقاب بواء [١]).

امام عليه السّلام در اين سخن كوتاه پرده از روى مسأله مهمى برداشته است؛ زيرا مفهوم آزمايش به آن گونه كه در ميان بندگان مطرح است براى خداوند معنا ندارد. آزمايش‌هاى بندگان براى رفع جهل و نادانى است. براى شناخت اشيا و اشخاص است، و اين موضوع در مورد آن كس كه عالم الغيب و الشهادة و آگاه از درون و برون است نمى‌تواند مفهومى داشته باشد، بلكه آزمايش‌هاى الهى براى اين است كه هر كس آنچه را در درون دارد آشكار كند، تا مسأله استحقاق ثواب و عقاب تحقق يابد، و به تعبير روشن‌تر كسى را نمى‌توان به خاطر نيّات خوب و بدى كه در دل دارد پاداش يا كيفر داد، بلكه زمانى كه آن را به صورت اعمال و افعال اظهار داشت مستحق پاداش يا كيفر مى‌شود.

اين همان چيزى است كه در يكى از كلمات قصار امام عليه السّلام به صورت واضحترى بيان شده، در آن جا امام عليه السّلام در تفسير آيه « «وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ» [٢]؛ بدانيد كه ثروت‌ها و فرزندان شما اسباب آزمايش شما است»، مى‌فرمايد: خداوند مردم را با اموال و اولاد آزمايش مى‌كند ... هر چند خداوند به آنها از خودشان آگاه‌تر است، ولى هدف آن است كه اعمالى كه سبب استحقاق پاداش و كيفر مى‌شود ظاهر و آشكار گردد. (و لكن لتظهر الأفعال الّتي بها يستحقّ الثّواب و العقاب) [٣].

نه در فقه اسلامى و نه در قوانين هيچ كشورى كسى را به خاطر نيّت قتل يا

[١] «بواء» در اصل به معنى بازگشت كردن و منزل گرفتن است سپس به كيفر و مجازات مستمر و مداوم اطلاق شده است و در خطبه بالا به همين معناست.

[٢] انفال، آيه ٢٨.

[٣] كلمات قصار، كلمه ٩٣.