پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٤ - شرح و تفسير برترين فضيلت انسان

أسهرت لياليهم، و أظمأت هواجرهم‌ [١]).

بديهى است دو تعبير بالا كه درباره روز و شب شده، دو تعبير كنايى لطيف است و منظور شب زنده‌دارانى است كه در دل شب به پا مى‌خيزند و خواب را از خود دريغ داشته به راز و نياز با پروردگار مى‌پردازند و روزها را روزه مى‌گيرند و به ياد خدا هستند.

اين تعبير، نشان مى‌دهد كه تقواى الهى سرچشمه حركت به سوى تمام خوبيها و نيكيهاست چرا كه وقتى انسان در درون خود احساس مسئوليت كند حركت او به سوى اطاعت اوامر الهى و ترك معاصى آغاز مى‌شود، و شب زنده‌داريها و روزه گرفتنها بخشى از آثار اين خدا ترسى باطنى است كه نامش تقوا است.

و در ادامه سخن مى‌افزايد: «آنها (در طريق عبوديّت پروردگار) مشقت را به جاى راحتى و تشنگى را به جاى سيرابى پذيرفته‌اند، سرآمد زندگى را نزديك مى‌دانند به همين دليل در انجام اعمال نيك شتاب دارند، و آرزوهاى دور و دراز را دروغ مى‌شمرند، از اين رو همواره پايان زندگى و مرگ را در نظر دارند» (فأخذوا الرّاحة بالنّصب‌ [٢]، و الرّيّ‌ [٣] بالظّماء؛ و استقربوا الأجل فبادروا العمل، و كذّبوا الأمل فلا حظوا الأجل).

آرى در آن هنگام كه راحت طلبان خوش‌گذران، آلوده انواع گناهانند آنها براى نجات از گناه و انجام مسئوليتها از آسايش چشم مى‌پوشند، آنها همچون فريفتگان دنيا نيستند كه در دام آرزوهاى دور و دراز گرفتار شوند و گذشتن ساعات و روزها و پايان عمر را به فراموشى بسپارند.

[١] «هواجر» جمع «هاجرة» به معنى وسط روز در هواى گرم و داغ است.

[٢] «نصب» به معنى رنج و تعب است.

[٣] «الرىّ» به معناى سيراب شدن آمده است.