پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧ - شرح و تفسير سرى به وادى خاموشان بزنيد!

آرى! « «كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ»، هر انسانى طعم مرگ را مى‌چشد» [١] و «كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ»؛ «تمام آنها كه روى زمين زندگى مى‌كنند سرانجام فانى مى‌شوند و جز ذات پاك خدا باقى نمى‌ماند» [٢] و در هر چيز، انسان شك كند در مرگ، جاى شكّ و ترديد نيست:

«وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ» [٣]».

و در ادامه سخن مى‌افزايد: «از كسانى كه (پيش از شما در دنيا بودند و) مى‌گفتند: «چه كسى از ما نيرومندتر است» پند گيريد، (آرى) آنها را به سوى قبرشان بردند در حالى كه اختيارى از خود نداشتند و در درون قبرهايشان وارد ساختند در حالى كه مهمان نبودند» (و اتّعظوا فيها بالّذين قالوا: «مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً» [٤]، حملوا إلى قبورهم فلا يدعون ركبانا [٥]، و أنزلوا الأجداث‌ [٦] فلا يدعون ضيفانا).

اين سخن اشاره به آيه ١٥ سوره «فصّلت» است كه مى‌فرمايد: «فَأَمَّا عادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً»؛ قوم عاد به ناحق در زمين تكبّر ورزيدند و گفتند: چه كسى از ما نيرومندتر است؟» (زيرا آنها داراى جثّه‌هاى قوى و پولادين و خانه و كاخها در دل كوهها بودند و همين آنها

[١] عنكبوت، آيه ٥٧.

[٢] رحمن، آيه ٢٧ و ٢٨.

[٣] حجر، آيه ٩٩.

[٤] فصّلت، آيه ١٥.

[٥] «ركبانا» بعضى از شارحان «نهج البلاغه» گفته‌اند كه عادت عرب بر اين بوده، كسانى را كه سوار بر مركب مى‌شدند، ركبان (سواران) مى‌ناميدند و هنگامى كه پياده مى‌شدند «ضيفان» (مهمانان). ولى مردگانى را كه به سوى قبرهايشان مى‌برند و سپس وارد قبر مى‌شوند، نه ركبانند و نه ضيفان.

[٦] «اجداث»، جمع «جدث» (بروزن قفس) به معناى قبر است.