پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٢ - شرح و تفسير اندرزهاى پر ارزش

جاويدان همواره با توست. به علاوه، روزى است كه اسرار درون و اعمال پنهانى انسان‌ها فاش مى‌شود و براى ناپاكان روز رسوايى بزرگ است.

و در سوّمين اندرز مى‌فرمايد: «كسى كه از عقل موجود خويش بهره نگيرد، در بهره‌گيرى از مسائل عقلى دور دست ناتوان‌تر و در استفاده از عقل پنهان (و مسائل پيچيده) بى نصيب‌تر خواهد بود» (و من لا ينفعه حاضر لبّه فعازبه‌ [١] عنه أعجز، و غائبه أعوز [٢]).

در واقع، حضرت با اين عبارت، مى‌خواهد دلايل عقلى را با نقلى بياميزد و همه را براى پيگيرى راه حق بسيج كند.

در اين جا امام عليه السّلام سه نوع عقل و انديشه براى انسان قائل شده است: عقل حاضر؛ عقل دور؛ و عقل غايب.

اوّلى ممكن است اشاره به مسائل واضح و روشن عقلى باشد، و دوّمى به مطالب نظرى، كه انسان از راه استدلال‌هاى روشن به آن مى‌رسد و سومى اشاره به مطالب پيچيده‌اى است كه دست يافتن به آن از راه استدلال هم آسان نيست.

بديهى است آنها كه از مسائل مسلّم و ضرورى فكر خود بهره نمى‌گيرند، چگونه مى‌توانند از مطالب نظرى و پيچيده و دور از فكر بهره گيرند؟

در مسائل نظرى شناخت خداوند، و روز قيامت (مبدأ و معاد) بسيار آشكار است؛ زيرا نشانه‌هاى او تمام جهان را پر كرده، و قيامت كه دادگاه عدل اوست، به‌

[١] «عازب» از مادّه «عزوب» به معنى دور شدن گرفته شده است و «عازب» به معنى دور است.

[٢] «اعوز» از مادّه «عوز» (بر وزن مرض) به معنى كمياب و ناياب شدن چيزى به هنگام حاجت است.