پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٢ - شرح و تفسير هشدار درباره فساد اجتماعى

گوش او از شنيدن اندرزها كر است شخص ديگرى را مى‌بينى؟!» (اضرب بطرفك‌ [١] حيث شئت من النّاس، فهل تبصر إلّا فقيرا يكابد [٢] فقرا، أو غنيّا بدّل نعمة اللّه كفرا، أو بخيلا اتّخذ البخل بحقّ اللّه وفرا [٣]، أو متمرّدا كأنّ بأذنه عن سمع المواعظ وقرا [٤]).

امام عليه السّلام در اين تعبيرهاى گويا و زيبا، انگشت روى چهار گروه محروم يا منحرف كه اساس فساد و ويرانى جامعه را تشكيل مى‌دهند مى‌گذارد: نخست «فقيرانى» كه در چنگال فقر گرفتارند، فقرى كه «كاد أن يكون كفرا» (گاه انسان را به كفر مى‌كشاند) و «اغنيايى» كه چنان در ناز و نعمت و لذّت و شهوت، فرو رفته‌اند كه همه چيز را به فراموشى سپرده و غرق كفران شده‌اند و «بخيلانى» كه چنين مى‌پندارند بخل سبب فزونى ثروت و سرمايه است و «گردنكشان» مست و مغرورى كه گوششان بدهكار سخن حق نيست.

تعبير زيباى امام عليه السّلام كه مى‌گويد: به هر سو مى‌خواهى نگاه كن؛ غير از اين گروهها شخص ديگرى را نمى‌يابى، دليل بر اين است كه فقر و فساد آن چنان فراگير شده بود كه در همه جا آثارش نمايان، و دليل اين فراگيرى همان است كه در بالا به آن اشاره شد.

[١] «طرف» گاه به معنى چشم آمده و گاه به معنى حركت پلك چشم‌ها و از آن جا كه هنگام نگاه كردن، پلكها به حركت در مى‌آيد اين واژه به معنى نگاه كردن نيز استعمال شده است.

[٢] «يكابد» از مادّه «كبد» (بر وزن كبك) به معنى تحمل رنج و مشقت است و به معنى مشقت افكندن نيز آمده است، و در خطبه بالا معنى اوّل مقصود است.

[٣] «وفر» به معنى فراوانى است.

[٤] «وقر» به معنى سنگينى است.