پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٩ - شرح و تفسير اندرزهاى پر ارزش

اين وعده الهى مى‌تواند وعده شهادت در راه خدا بوده باشد، يا وعده‌هاى ديگر، مانند مبارزه با «ناكثين» و «قاسطين» و «مارقين» و يا غير آنها.

و منظور از «تمام الكلمات»، مى‌تواند اشاره به تفسير آيات قرآن و تفسير كلمات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و تبيين و تكميل همه سخنانى باشد كه از كتاب و سنت رسيده است.

اين احتمال نيز در تفسير جمله‌هاى بالا وجود دارد كه امام عليه السّلام مى‌فرمايد:

من از همه شايسته‌تر به خلافت پيامبرم زيرا روش تبليغ رسالات آن حضرت، و تحقق بخشيدن به وعده‌هاى آن بزرگوار، و تفسير و تكميل كلماتش به من آموخته شده است، بنابر اين به خوبى مى‌توانم وظيفه خلافت را انجام دهم.

در حديث نبوى معروف نيز آمده است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به على عليه السّلام فرمود:

«انت وصيّي و اخي في الدّنيا و الآخرة و تقضي ديني و تنجز عداتي؛ تو وصى من، و برادر من در دنيا و آخرتى، دين مرا ادا مى‌كنى و وعده‌هاى مرا وفا مى‌نمايى» [١].

احتمال سوّمى نيز در تفسير اين عبارت مى‌رود كه امام عليه السّلام مى‌فرمايد: من شايستگى خلافت را دارم چون هم رسالات الهى را مى‌توانم تبليغ كنم و هم وعده‌هايى را كه مى‌دهم به انجام برسانم و هم سخنانى را كه مى‌گويم به اتمام برسانم.

سپس در ادامه و تكميل اين سخن مى‌فرمايد: «نزد ما اهل بيت، درهاى حكمت و احكام الهى و اسباب روشنايى امور است» (و عندنا- أهل البيت- أبواب الحكم و ضياء الأمر).

«حكم» (به ضم حاء) به معنى «حكومت و داورى» است، بنابر اين منظور از جمله، اين است كه طرق تدبير حكومت و اقامه عدل و امنيّت نزد ما اهل‌

[١] بحار الانوار، جلد ٣٦، صفحه ٣١١.