پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٨ - شرح و تفسير

سپس امام عليه السّلام در پايان خطبه به يكى از ريشه‌هاى مهم انحراف آنها كه همان وسوسه‌هاى شياطين باشد اشاره كرده، و در تعبير زيبايى مى‌فرمايد:

«شيطان شما را سرگردان ساخته (و راه سعادت و نجات را گم كرده‌ايد) و اين فريبكار شما را به هلاكت افكنده، از خدا براى (نجات) خويش و شما يارى مى‌طلبم» (لقد استهام بكم الخبيث، و تاه‌ [١] بكم الغرور [٢]، و اللّه المستعان على نفسي و أنفسكم).

قرآن مجيد مى‌گويد: « «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى‌ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً»؛ اگر فضل و رحمت الهى بر شما نبود هرگز احدى از شما پاك نمى‌شد». [٣] و نيز مى‌گويد: « «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا»؛ اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود جز عده كمى همگى از شيطان پيروى مى‌كرديد» [٤].

«إستهام» از مادّه «هيام» (بر وزن قيام) به معنى راه رفتن بدون هدف است و كسى كه بدون هدف راه مى‌رود حيران و سرگردان است و هرگز به مقصدى نمى‌رسد و از آن جا كه شخص عاشق در زندگى خود سرگردان است اين واژه به‌

[١] «تاه» از مادّه «تيه» به معنى سرگردانى است و از مادّه «توه» (بر وزن لوح) به معنى هلاكت است و معنى دوّم در عبارت بالا مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

[٢] «غرور» اگر به ضم غين خواند شود به معنى فريب و نيرنگ است و اگر به فتح خوانده شود مفهوم وصفى دارد و به معنى شخص فريب كار است كه در آيات قرآن بر شيطان اطلاق شده است.

در نسخه معروف «صبحى صالح» كه متن بالا از آن گرفته شده به صورت اوّل آمده است ولى در بسيارى از نسخ به صورت دوّم مى‌باشد و با توجه به هماهنگى جمله‌ها صورت دوّم مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

[٣] نور، آيه ٢١.

[٤] نساء، آيه ٨٣.